Ətraflı axtarış
Baxanların
3575
İnternetə qoyma tarixi: 2011/08/23
Sualın xülasəsi
İnsanın pisliyə doğru meyli Allah-taalanın istəyidirmi?
Sual
Quranda ayə var ki, “(Onu da bilin ki) aləmlərin Rəbbi olan Allah istəməsə, siz (bunu) istəyə bilməzsiniz!” İnsanın pisliyə tərəf meylini də Allah-taala istəyir? Məgər belə bir istək ilahi hədəfə mane deyil?
Qısa cavab

Sual olunmuş ayə Təkvir surəsinin 29-cu ayəsi  Dəhr surəsinin 30-cu ayəsinin bir qismətidir. Hər iki surədə bu ayələrdən əvvəlki ayədə ümumənzikr  xatırlamamövzusuna işarə olunmuşdur. Dəhr surəsinin 29-cu ayəsi olduğu kimi Müzzəmmil surəsinin 19-cu ayəsində təkrarlanmışdır. Dəhr surəsində 29-cu ayədən sonratəzkirə” – yəni, ilahi ayələrin xatırlatma olduğunu açıqlayır  buyurur ki, hər kəs gəlməkistəyirsəAllah-taalaya tərəf yolunu tutsun. Həmçinin, Təkvir surəsində  27 28-ci ayələrdən sonra yenidənxatırlatmamövzusuna toxunulur.  Quranın  ilahi ayələrin düzgün yola gəlməkistəyənaləmlərdən  möminlərdən ötrü bir xatırlama olduğu açıqlanır, buyurulur: “Aləmlərin Rəbbi olan Allah istəməsə, siz (bunu) istəyə bilməzsiniz!” Çünki, ola bilərdi ki, Təkvir surəsindəkiEləcə  sizdən doğru-düz (yolda) olmaq istəyənlər üçünayəsi ilə Müzzəmmil surəsinin 19-cu ayəsindəkiHəqiqətən, bu (ayələr insanlara) öyüd-nəsihətdir. Hər kəs istəsə, Rəbbinə tərəf bir yol tutar!”ayəsi bəzilərində belə bir şübhə yaratsın ki, düzgün yolda olmağı istəmək Allah-taalanın yolunda bəndəçilik  itaətdə olmaqmüstəqil şəkildə tam olaraq insanın ixtiyarındadır. Bu cəhətdən  belə nəticə alına bilər ki, Allah-taala Onun yolunda qərar tutmaq istəməsi ilə Allahın buna möhtac olması təsəvvürü yaransın. Ona görə  şübhəni aradan aparmaqdan ötrü insanların istəmələrinin əsası aləmləri yaradan Allah-taalanın istəməsi ilə şərtlənmişdir. Baxmayaraq ki, bu istək əslində Allah-taalaya bəndəçilik  Ona tərəf seyr yolundadır.  Ayədə bir mətləbi inkar etdikdən sonra qeyd olunmuş istisna da ona dəlalət edir. Bundan əlavə, ayədə Allah-taalanın insanın istəyi üzərindəki təsirini vasitə  bəndənin iradəsinə bağlı olduğu bildirilir.  (Yəni, bu istəkdə insanın da istəyi nəzərə alınır ki, ümumiyyətlə insan hidayət olmaq istəyir, ya yox.tər.) Bununla da bildirmək istəyir ki, Allah bəndəsi olan insan heç  bütün işlərində tam şəkildə öz iradəsinə bağlı deyildir, əksinə, onun iradəsi Allah-taalanın iradəsinə bağlıdır. Əslində, insanın hər bir muxtar iradəsi Allah-taalanın iradə  ixtiyarına bağlıdır.

Nəticədə, yaxşı  ya pis işlərin görülməsi  iradəsi fəqət Allah-taalaya bağlı olmur; ikinci, insanın iradə  istəyi, ilahi izn  istək olmadan da təsir qoymaz; çünki, insanın əsl varlığı Allahdandır  belə olan halda, istər-istəməz onun iradəsi  aləmlərin Pərvərdigarına bağlıdır. Beləliklə, insanın Allaha tərəf yol tutub, düzgün yolda qərar tutmaqda  sair .....işlərdə özündən tam müstəqilliyi yoxdur, bəlkə  bütün varlığı ilə Allah-taalaya bağlıdır  Ona möhtacdır.

Başqa sözlə desək, ilahi iradə  ya istək ya zati, ya  əməlidir. (feli). Feli ya əməli ilahi istək ya təkvini (ol deməklə olmaq), ya da şəridir. (yəni, insanın ixtiyarındadır) İlahi zati iradə xarici varlıqlardan heç bir qüdrət  vasitə mane olmadan eyni zafi sifətlərdən sayılır. Əslində, varlıq aləminin yaranışı sayılan təkvini iradə əslində hansı mərhələsindən asılı olmayaraq eyni  ilahi elm sayılır. Varlıq aləmində Allahdan başqa heç bir yaranmışın özündən ilahi iradə olmadan müstəqil istək  iradəsi ola bilməz. Təkcə şəri ilahi iradədə, yəni- peyğəmbərlərin göndərilməsi, şəriətə əməl, kitabların yollandırılması  sair ki, müvəqqəti ilahi izn var, insanların belə şəri qanunlarda müvəqqəti muxtar  iznləri təsəvvür olunur. Bu yolda insanların öz düzgün, yaxud  batil, səadət  ya bədbəxtçilik yollarından hansını seçməsində müəyyən mənada ixtiyarı vardır. Belə halda əgər birinci yolu, yəni- düzgün yolu tutarsa behiştə, ikinci yolu tutarsa cəhənnəmə tərəf hərəkət edəcəkdir.

 O cəhətdən, yaxşı  pis işlərə tərəf meyilli olmaqda Allah-taalanın təkvini iradəsi ilə şəri iradəsi arasında həmahənglik olmur  baxmayaraq ki, təkvini cəhətdən pis işdə ilahi iradə var  onsuz heç bir varlıq ümumiyyətlə hərəkət  hətta iradə  meyl  edə bilməz, amma Allah-taala şəri cəhətdən pis işin görülməsinə razı deyil. Qeyd etmək lazımdır ki, bəziləri insanın (mömin insanın) iradəsinin Allah-taalanın iradəsinin bir şaxəsi olması  bəndənin razılığının Allah-taalanın razılığına bağlı olması məsələsini açıqlayır  razılığın mərtəbələri  izahı haqqında çox yazmışlar. Amma əvvəldə qeyd olunmuş ayənin mənası ilə daha yaxın olan  sualın cavabında izah verilə biləcək ən münasib cavab bütün qeyd olunmuşlardır.

Ətreaflı cavab

Belə bir sualın ən münasib cavabı bu ayədən əvvəlki ayələri diqqətlə araşdırmaq, həmçinin o məzmunda digər oxşar ayələri, məsələn, Müzzəmmil surəsinin 19, İnsan surəsinin 29 30-cu ayələri  sair ayələri nəzərə almaqla cavabı daha yaxşı başa düşmək olar. İndi  bu ayələrin araşdırmasına başlayaq;

 1.Sualda qeyd olunan ayə Təkvir surəsinin 29-cu ayəsidir. Bu surə Məkkədə nazil olan surələrdəndir. Ayədən əvvəlki iki ayə bu məzmundadırlar:O, (Quran) aləmlər (bütün insanlar  cinlər) üçün ancaq bir öyüd-nəsihətdir.” (Təkvir surəsi 29). Daha sonra həmin surənin 30-cu ayəsində buyurur: “(Onu da bilin ki) Allah istəməsə, siz (bunu) istəyə bilməzsiniz.”[1]  

     Xülasə demək olar ki, qeyd olunmuş ayələri belə izah etmək olar: bu Quran (“Qovulmuş Şeytan sözü yox” - Təkvir surəsi 25) ilahi kəlam  haqdır. İnsanlardan ötrü yalnız öyüd-nəsihət  xatırlatmaqdır. Əlbəttə, ən çox düzgün yolda qərar tutmaq istəyən insanlar üçün bir öyüd-nəsihət  yol göstərəndir.

Bu halda ola bilər bəzilərin - “Kim istəsə, Rəbbinə tərəf düzgün yol tutar - ayəsində zehnində belə bir şübhə yaranır ki, “düzgün yolda olmaq  bu yolu istəmək, Allah-taalaya itaət etmək  bəndəçilik  s. hamısı müstəqil şəkildə insanın ixtiyarında olub, istəsə düzgün yola gələr, istəməsə isə bu yolda qərar tutmaz.......Ona görə  (guya) Allah-taala (nəuzu billəh) insanların düzgün yola gəlmələrində onların ixtiyar  iradələrinə möhtacdır.” Bu səbəbdən Allah-taala onların zehnindən belə bir şübhəni aradan aparmaqdan ötrü buyurur ki, insanların istəmələri Allah-taalanın istəməyindən asılıdır. Əslində, onların əsl istək  iradələrinin hamısı köklü şəkildə Allah-taalanın istək  iradəsindən asılıdır. Əgər Allah-taaala onlara öz qüdrət  ümümi olaraq iradə  istəmək qüdrəti verməsə onlar bir şey istəyə bilməzlər.[2]

Başqa sözlə desək, insanın bütün ixtiyari işləri- yəni, ümümi olaraq bütün qüdrət  iradəsi vasitə  ya vasitəsiz olaraq ilk növbədə Allah-taalanın iradəsinə bağlıdır. Əslində Allah-taala Özü belə iradə etmişdir ki, (müvəqqəti olaraq dünyada) insanın bütünixtiyariişləri insanın özünün ixtiyarında olsun. İnsan öz işlərini öz ixtiyar  iradəsi ilə görməlidir. Əlbəttə, qeyd olunmuş ayədə söhbət o möminlərdən gedir ki, öz xoşbətlik  səadətlərinə çatmaqdan ötü rvə ilahi yolda qədəm götürsünlər. Amma Quranın peyğamı təkcə onlara yox, bütün insanlara aiddir.

2. Təkvir surəsinin 29-cu ayəsinə oxşar ayələrdən biri  Dəhr (İnsan) surəsinin 30-cu ayəsi  ondan əvvəlki ayələrdir. Bu surənin 29 30-cu ayələrində oxuyuruq: Həqiqətən, bu (ayələr) bir öyüd-nəsihətdir. Kim istəsə, Rəbbinə tərəf bir yol tutar (ibadət  itaətlə Allaha yaxınlaşar

Related Suallar
Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    115658 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    88507 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    67474 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    51260 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    42250 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    36779 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    25714 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    25018 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    24426 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    22445 Qədim kəlam
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...