Ətraflı axtarış
Baxanların
5589
İnternetə qoyma tarixi: 2012/03/11
Sualın xülasəsi
Alim və fazil kimə deyirlər və fərqləri nədir?
Sual
Alim və fazil kimə deyirlər və onların fərqi nədir?
Qısa cavab

Elm və bilik, cahillik və nadanlığın əksidir. Elm və biliyə sahib olan şəxsə alim deyilir. Amma fəzl, bir şeyin artıq olmağına deyilir. Və onun ziddi nöqsandır. Başqalarına nisbətdə üstünlüyü olan şəxsə fazil deyirlər. Bu cəhətdən demək olar ki, hər bir elm üstünlükdür, amma hər üstünlük elm deyil. Məntiq dili ilə onların arasında "ümumi və xüsusi mütləq" vardır. Çünki hər bir alimə fazil demək olar, amma hər fazil alim deyil.

Ətreaflı cavab

Elm və bilik, cahillik və nadanlığın ziddidir.[1] Və elm və biliyə sahib olan şəxsə alim deyilir. Amma fəzl, bir şeyin artıq olmasına deyilir[2] və onun ziddi nöqsandır.[3] Daha dəqiq ibarətlə desək elm, bir şeyin həqiqətini dərk etməkdir və iki növdür.

1.Bir şeyin zatını (mahiyyətini) dərk etmək (başa düşmək).

2.Sabit və mövcud olan bir şeyin vasitəsi ilə başqa bir şeyin varlığına hökm etmək yaxud ondan uzaq və mənfi olan bir şeyi inkar etmək.[4]

Rəvayətdə gəlibdir: Alimin yuxusu (yəni özünə və yaradana mərifəti olan şəxs) ibadətdir.

Buna əsasən, belə bir xüsusiyyətə, elmvə biliyə sahib olan şəxsə alim deyilir.

Fəzl, Quran ayələrində iki cür mənalandırılıb:

1.Üstünlük 2. Hədiyyə, ehsan və rəhmət.

Birincisi (üstünlük) mümkündür mənəvi ola: Məsələn:

«فَما كانَ لَكُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ ...»[5]

Sizin bizə üstünlüyünüz yoxdur.

«وَ لَقَدْ آتَيْنا داوُدَ مِنَّا فَضْلًا»[6]

Biz öz tərəfimizdən Davuda böyük bir üstünlük bağışladıq. Və mümkündür maddi ola: Məsələn:

«وَ اللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلى‏ بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ»[7]

Allah Taala ruzi cəhətindən sizin bəzilərinizi bəzilərinizə üstün etdi.

Amma ikincisi; məsələn:

«وَ لكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعالَمِينَ»[8]

Amma Allah- Taala camaat üçün ehsan və rəhmət sahibidir. Rağib İsfəhani deyir: Fəzl, ehsan sahibinə vacib olmayan ehsana deyilir. Yəni bəndələrə olunan ehsan, hədiyyə və rəhmət Allaha vacib deyil, bəlkə lütf və kərəm üzündəndir; çünki fərq, artıq olan şeyə deyilir. Bəndələrin ki, Allahın yanında haqqı yoxdur.[9] Hər kimin başqalarına nisbət üstünlüyü ola, ona "fazil" deyirlər.

Rəvayətdə İslam Peyğəmbərindən (s) hər iki məna söylənibdir:

«قال رسول الله: يَا عَلِيُّ نَوْمُ الْعَالِمِ أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَةِ الْعَابِدِ يَا عَلِيُّ رَكْعَتَيْنِ يُصَلِّيهِمَا الْعَالِمُ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ رَكْعَةٍ يُصَلِّيهَا الْعَابِد»[10]

Peyğəmbər (s) buyurub: Ya Əli! Alimin yuxusu abidin ibadətindən üstündür. Ya Əli! Alimin qıldığı iki rəkət namaz abidin min rəkət namazından üstündür.

Nəticə: Yuxarıda deyilən mətləblərə əsasən demək olar:

Hər bir elm fəzldir, amma hər fəzl elm deyil. Məntiq dili ilə onların arasında "ümum və xüsuse mütləq" vardır. Bu cəhətdən hər bir alimə fazil demək olar, amma belə deyil ki, hər fazil alim ola. Bunu da demək lazımdır ki, indi daha çox yerdə "fazil" ibarəti elmdə üstünlüyü olan şəxs üçün işlədilir.

 


[1] - Fərahidi, Xəlil ibni Əhməd, Əl- eyn, cild 2, səh 152, Hicrət nəşriyyatı, ikinci çap, Qum, 1410 hicri qəməri.

[2] - Müstəfəvi, Həsən, Ət- təhqiq, cild 9, səh 105, Kitab nəşri və tərcüməsi müəssisəsi, Tehran, 1360 hicri şəmsi.

[3] - İbn Mənzur, Məhəmməd ibn Mükərrəm, Lisanul- ərəb, cild 11, səh 524, Sadir evi, üçüncü çap, Beyrut, 1414 hicri qəməri.

[4] - Rağib İsfəhani, Hüseyn ibn Məhəmməd, Əl- müfrədat, təhqiq: avudi, Səfvan Ədnan, səh 580, Darul- elm əd- darul- şamiyyə, birinci çap, Dəməşq, Beyrut, 1412 hicri qəməri.

[5] - Əraf surəsi, ayə 39.

[6] - Səba surəsi, ayə 10.

[7] - Nəhl surəsi, ayə 71.

[8] - Bəqərə surəsi, ayə 251.

[9] - Qurşi, Seyid Əli Əkbər, Qamus, cild 5, səh 183- 185,Darul- kotobil- İslamiyyə, altıncı çap, Tehran, 1371 hicri şəmsi.

[10] - Şeyx Səduq Mənla yəhzuruhul- fəqih, cild 4, səh 367, Cameye Müdərrisin nəşriyyatı, Qum, 1413 hicri qəməri.

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Bəzi mömin qardaşlar var ki, ailəli olduqları halda hər gecə saat üçə kimi bir yerə yığışır dini və dünyəvi söhbətlər edir və gecə saat üçdə evə girirlər. Belə olan halda ailənin haqqı pozulmurmu?
    3005 بیشتر بدانیم
    Belə vəziyyətdə onlara demək lazımdır ki, əgər dinin bizə əmrlərindən söhbət gedirsə, bu dinin rəhbərlərinin sözlərinə və əməllərinə tabe olmaq lazımdır. Dinin rəhbərləri bizə belə göstəriş verirlər: 1.Danışıqda; a) İslam Peyğəmbəri (səlləllahu ələyhi və alihi və səlləm) buyurur: “Sizlərdən ən xeyirliniz, ailəsinə qarşı ən xeyirli olanıdır.”
  • İnsanın təkamülü ixtiyar yoluyla və ixtiyari əməllərdən başqa yolla ələ gəlmir?
    3932 Qədim kəlam
    Fəlsəfi cəhətdən varıqların təkamülü seyri ən aşağı həddən ən ali dərəcəyə yetişənə qədər, həmişə belədir ki, aşağı dərəcəyə tənəzzül edib, vücud kamalatı yuxarı dərəcədə olur. Bu yuxarı dərəcədə öz kamillik dərəcələrinə sahib olur. Bu silsilənin bir tərəfində mütləq vücud qərar tapıbdır ki, ümumi həddə bütün kamalata sahibdir. ...
  • Aşura ziyarətində Bəni Üməyyənin hamısına niyə lənət edirik və deyirik:
    4960 Hədis elmləri
    İlahi dinin aydın hökümlərindən biri budur ki, Allah Taala heç bir dəstə və nəsli başqalarının günahlarına görə dünyəvi və axirət əzabına düçar etməz. Bu şərtlə ki, o günahın baş verməsində bir növ təsir qoyan ya ona razı olmasın və o günahdan çəkinsinlər. Quran və rəvayətlər nəzərindən bir dəstə ya qəbiləyə ...
  • : Həcc qurbanlığını Minadan başqa yerlərdə kəsmək olarmı?
    2869 Nizamlar hüquq və əhkam
    Mərcəyi-təqlidlərin cavabları:Ayətullah əl-üzma Fazil Lənkərani (rəhmətullahi əleyh): “Xeyr, qoyun qurbanlıq etmək həccin vacib əməllərindəndir və Minada, yaxud hal-hazırda adətən, qurbanlıq kəsilən yerlərdə kəsilməlidir.”
  • Qəməri il neçə gündən ibarətdir? Qəməri illərinin günlərinin sayı bir-biri ilə fərqlidirmi? Fərqli olan hallarda nə etmək lazımdır?
    4373 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qəməri aylarının hamısının günləri bir-biri ilə bərabər və dəqiq şəkildə 29 gün, 12 saat, 44 dəqiqə və 3 saniyədən, yaxud 29,53059028 gündən ibarətdir. Hicri qəməri illərinin hamısının günlərinin sayı bir-biri ilə bərabərdir və 12 ay və ya 354,3670834 günə bərabərdir. Münəccimlər hər ayın günlərini kəsirsiz (tam) ədədlə bəyan etməlidirlər. Onlar ...
  • Нәјә ҝөрә Шејтан оддан јараныб?
    3849 Qədim kəlam
    Аллаһ-таала мүтләг һикмәт саһиби олуб бүтүн ишләри там шәкилдә һикмәт әсасындадыр. Беләликлә, бүтүн мөвҹудатлар сон дәрәҹә јүксәк илаһи һикмәт әсасында хәлг олунмушлар. Аллаһ-таала һәр бир варлыға ән лајигли вә ҝөзәл сурәти вермишдир.[1] Шејтанын атәшдән јаранмасынын ...
  • Шәриәтлә елм зиддијјәт тәшкил едирми?
    3259 Təzə kəlam
    Хејр. Һәгигәтдә шәриәт, бир нөв, елмләрдән сәмәрәләнир. Белә ки, онун күлли-сабит үсуллары илә мүхтәлиф елми саһәләрдәки кәшфләрин сајәсиндә һәр һансы јени вә дәјишән һадисәләр ганун чәрчивәсинә алыныр. ...
  • Əhli-Beytə (əleyhimus salam)sədəqənin haram olmasının fəlsəfəsi nədir? Bu haqda hədis varmı?
    2883 Zəkat və sədəqələr
    Quran və hədis təliməlirində sədəqənin özünəməxsus mərtəbələri vardır. Sədəqə o mövzulardandır ki, İslam dini ona çox böyük əhəmiyyət vermiş və müxtəlif münasibətlərdə və müxtəlif bəhanələrlə sədəqə verməyi sifariş etmiş, əhəmiyyətini açıqlamışlar. Amma, hədsilərdə İslam Peyğəmbərinə (səlləllahu ələyhi və alihi və səlləm) və Onun pak Əhli-Beytinə (əleyhimus salam)sədəqənin ...
  • Əqd xütbəsinin fəlsəfəsin bəyan edin?
    4609 Əxlaq
    İslam nəzərindənevlənmək ailənin və təbii olaraq ictimaiyyətin təşkili üçün bir müqəddəs əhd və peymandır və bir çox əsərlərə və nəticələrə malikdir o cümlədən: Cinsi meyli təmin etmək, nəslin törənməsi, insanın təkamüli, rahatlıq paklıq və iffət, hisslərin möhkəmlənməsi və bir çox başqa faydalardır. Bu müqəddəs əhdi peyman Allah Taalanın müəyyən etdiyi ...
  • Faruq və Siddiqin mənası nədir və nə vaxtdan yayılmağa başlamışdır?
    7073 Fiqh tarixi
    Şiənin inancına əsasən, Faruq və Siddiq ləqəbləri Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) tərəfindən Əli (əleyhimus-salam)-a verilmiş ləqəblərdir. “Faruq” kəlməsi haqq ilə batilin arasında fərq qoyan “fərq” kökündən, “Siddiq” isə həddindən artıq düz danışan mənasına olan “sidq” kökündən alınmış sifətin mübaliğə formasıdır. Əlbəttə, bəzi sünnü mənbələrində Peyğəmbərə istinadən ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    113062 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    86154 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    65023 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    48469 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    36710 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    35718 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    24655 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    23953 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    23885 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    21905 Qədim kəlam
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...