Ətraflı axtarış
Baxanların
4360
İnternetə qoyma tarixi: 2010/06/22
Sualın xülasəsi
Һејванында руһу (нәфси) вармы, әҝәр варса инсанын руһу (нәфси) илә һансы фәргләри вар?
Sual
Һејванында руһу (нәфси) вармы, әҝәр варса инсанын руһу (нәфси) илә һансы фәргләри вар?
Qısa cavab

Һәр шејдән әввәл гејд етмәк лазымдыр ки, вериләҹәк ҹаваб Һикмәти мүталијјә (Молла Сәдранын фәлсәфәси) нәзәријјәси әсасындадыр. Беләликлә, һәмин нәзәријјә әсасында мөвзуну ики әсли вә бир нечә сөһбәтимизлә бағлы шахәләрдә давам етдиририк.

Биринҹи һиссә, “һејванда нәфсин олмасы” үнваны илә бир нечә бөлмәдә гәрар тутур:

1.Нәфслә бағлы бүтүн фәлсәфи бәһсләрдә, гәти олараг һејванда нәфсин олмасы үнваны илә мөвзулар нүмунә кими ачыгланмышдыр. Бүтүн бунлара бахмајараг, бу мөвзуда олунан һәр бир бәһсин өзүнәмәхсус хүсусијјәтләри вар вә бир-бириндән ајрыдырлар.

2. Һејванын һејванијјәтлији онун нәфсә малик олмасы иләдир. Әҝәр һејваны нәфссиз фәрз етсәк, истәр илк мәрһәләдә, истәрсә дә сонракы мәрһәләләрдә үмумијјәтлә һејван вүҹуда ҝәлмәзди.

3. Бәзи һејанларда, мәсәлән, бал арысы, һөрүмчәк вә с... нәфсин олмасынын әламәтләри ачыгҹа мүшаһидә олунмаг габилијјәтинә маликдир.

4. Бу саһәдә елми тәһгигат апаран алимләрин нәзәринә ҝөрә онлар һејванда нәфсин олмасына дәлилләр тапыблар. Мәсәлән, һејванын өз затына һүзури (батини) елми, һејвани һәрәкәтләрдә һејванын ирадәсинин ролунун олмасы, башга аләмдә (ахирәтдә) һејванларын нәфсләринин мәшһур олмасы, бунларын һамысы һејванларда нәфсин олмасыны сүбут едир.

5. Һејванда нәфсин олмасыны сүбут едән дәлилләрдән бири кими һејванларда мүҹәррәд вә мисали сурәтләрин дәркинин олмасыны гејд едирләр. Һәмчинин, мүхтәлиф әмәлләрин вә тәсирләринин бирмәналы олараг онлардан баш вермәси дә гејд олунур. Бү һагда икинҹи мөвзу “инсанла һејванын нәфсләринин фәргләри” үнваны иләдир. О ҹүмләдән:

Инсан вә һејван өзләри ҹисми ҹәһәтдән фәрглидир вә инсанын ҹисми һејванынкындан даһа камил вә нормалдыр. Һәмчинин, нәфси ҹәһәтдән дә фәргләнирләр. Бунунла да, инсанла һејванын фәрги башлајыр, о ҹүмләдән, инсанын данышыг гүдрәти вә нитг васитәси илә өз фикрини вә саири ... башгаларына чатдыра билмәси. Јахдур, инсандакы психоложи хүсусијјәтләр, мәсәлән, ҝүлмәк, ағламаг вә саирлә...ону һејвандан фәргләндирир.

Инсанын елм вә инҹәсәнәт саһәләриндә јарадыҹылыг гүдрәти һејванлардан чохдур. Һәмчинин, инсанла һеванын маһијјәт ҹәһәтдән дә фәрги вар. Јәни, инсан ағыла, һејван исә хәјала маликдир. Бундан әлавә, һејванын нәфсинин бүтүн ирадә вә һәдәфи ҹисми еһтијаҹларынын өдәнмәсидир, амма инсанын нәфсинин нәзәри вә әмәли ҹәһәтдән һансы јүксәклијә вә ҝенишлијә малик олмасыны, һәр кәс өз тәфәккүрү чәрчивәсиндә дәрк едә биләр.

Ətreaflı cavab

Јухарыдакы суала ҹаваб Молла Сәдранын вә Һикмәт мүтәалијјәнин фәлсәфәси әсасында арашдырылмышдыр. Мәрһум Молла Сәдранын вә онун мәктәбинин тәрфдарларынын мүхтәлиф әсәрләриндә нәфслә бағлы бәһсләрдә, Гијамәт, елм вә дәрк, јахуд башга сөзлә десәк бу бәһс һаггында “маариф”, ишарәләр вә ачыгламалар ҝөзә дәјир. Беләликлә, һәмин нәзәријјә әсасында мөвзуну ики әсли вә бир нечә диҝәр шахәләрдә давам етдиририк.

А) Һејванда нәфсин олмасы әсли;

1.Һејванын нәфси тәбиәт аләминдә олан нәфсләрдән биридир. Үмумијјәтлә, фәлсәфи бәһсләрдә һәр заман нәфсдән сөз ачылырса, өзүнәмәхсус хүсусијјәтләри вә мүстәгил мөвзулары олан әсас, нәбати (битки), һејвани вә инсани нәфсләр нәзәрдә тутулур.  Амма, һамысы јеҝанә вә мүштәрәк маһијјәт вә һәгигәтә маликдир. Нәфс руһани вә гејри мадди бир варлыг олуб, бүтүн гисмләри дә руһанидир. Истәр әгли нәфс вә үзвләри, истәр һејвани нәфс вә мисали үзвләри олсун,[1] һамысы руһанидир. (истәрсә дә нәбат вә өз нөвүндән олан үзвләри олмуш олсун)

2. Һејвани нәфсин верилмәси мадди аләмин сабит мәрһәләләриндән биридир.

Молла Сәдра о философлардандыр ки, мадди аләмин вүҹуда ҝәлмәсини ән садә мәрһәләдән башлајыб, сон мәрһәләјә кими камил олмасы нәзәријјәсини верир. Бу мәрһәләнин бәзиләриндә сырф мадди тәркиб кифајәт етмир вә гејри мадди бир гүввәјә[2] еһтијаҹ дујулур. О ҹүмләдән, бу мәрһәләләрдән бири дә һејванын вүҹуда ҝәлмәсидир. Бу мәрһәләдә тәркибә бирләшән вә һејваны вүҹуда ҝәтирән гүввә “һејвани нәфс” адланыр. Бәс, һејванын нәфси олмасы гәти олмасындан әлавә, әҝәр һејвани нәфс олмаса һејван вүҹуда ҝәлмәз. Нәфсин һејванын јаранышында онун мадди тәркибинә бирләшмәси мадди аләмин нәзминин ганунларындан биридир.[3] Һәмин ганун инсан вә битки һаггында да доғрудур. Нәфс јахуд, гејри мадди гүввә варлыглары бир-бириндән ајыран ҹәһәтдир. Бәзи варлыгларда, мәсәлән нәбататларда бу гүввәнин олмамасы белә варлыглардан өтрү бир сифәт сајылыр. Бәзиләриндә нәфсин олмасы вә бәзиләриндә исә бу нәфсин мәртәбәләринин мүхтәлифлији бир нөв диҝән варлыгларла онларын фәргләрини ачыглајыр. Битки нәфси ән сон мәртәбәдә гәрар тутур. Инсанын нәфси ән јүкәс сәвијјәдә, һеванын нәфси исә орта һәддә гәрар тутур.

3. Һејванда нәфсин заһири нишанәләри;

Бәзи һејванларда нәфсин (руһун) бәзи әламәтләри, о ҹүмләдән бал арысынын өз евләрини алтыҝушә шәклиндә тикмәси, һөрүмчәк васитәси илә торларын һөрүлмәси, мејмун вә тутугушунун инсаны јамсыламасы вә саир әсәрләр, һәмчинин, атын зирәклији, ширин һејванлар арасында башчылығы, итин вәфадарлығы, гарғанын һијлә вә мәкрлији вә саир кими... Молла Сәдранын нәзәринә әсасән, һејванларда ҹүзи шүурун олмасынын (нәфсдән мәншә алан) әламәтидир, һәтта онлардан бәзиләриндә бу мәртәбә инсан нәфсинә даһа јахындыр.[4]

4. Һејванда нәфсин олмасынын елми сүбутлары;

Һејванлар инсанын нәфси кими мүҹәррәд олан хәјали нәфсләрә маликдир.[5] Һејвани нәфсин бәрхәз мисалы вә мүҹәррәдлији вар. Јәни, һисс вә ағыл аләминин ортасында олан бир мәртәбәјә маликдир. Бу саһәдә нәфсин сон мәтәбәси хәјал вә ваһимәдир. Әслиндә, бу мәртәбә хәјали вә мисали нәфсдир. Һәмин нәфсин мүҹәррәд вә батини олмаг хүсусијјәти сәбәб олур ки, һејвани нәфсин өзүнә һүзури елми олсун.[6] Һалбуки, һеч бир мадди варлыг белә бир истедада малик дејил.

Мәрһум Молла Сәдранын нәзәринә ҝөрә аләмин бүтүн ишләри, һәтта, нәбатат вә ҹамадат да ирадә илә баш верир амма, бу ирадә нәфсдән јухары аләмдән верилир. Бу ирадә, ҹамадат (ҹансыз әшјаларда) вә нәбатат (биткиләрдә) мәҹбури, һејван вә инсанда исә ишләрин илк әввәлинә гәдәр олан мәрһәләсинә вә әмәлин баш вермәсинә гәдәр нәфс васитәси илә олур. Она ҝөрә дә инсан вә һејванын әмәлләри мүхтәлифдир. Һалбуки, нәбатат вә ҹәмадатда бүтүн ишләр адәтән, бир мөвзуда вә сәтһдә олур.[7] Һејванда әмәлләрин илк мәрһәләси хәјал вә ваһимә, инсанда исә әмәли әглдир.[8] Хәјал, ваһимә, әгл вә ирадә вә ...һамысы нәфсин әламәтләриндән олуб, нәфс саһибләри илә гејриләрини бир-бириндән ајыран әсас ҹәһәтдир.

Нәфсин дүнјадакы әламәтләриндән әлавә, ахирәтдә дә руһун, ҹисмин вә нәфс саһибләринин мәһшур олмасы мөвзусуну ачыгламаг олар. Һәмин сәбәбә ҝөрә Гијамәт мөвзусунда бәһс едәнләр алимләр һәмишә, һејванларын да нәфсинин мәшһур олмасы вә бу мөвзунун ҹүзијјатларынын арашдырылмасы үчүн хүсуси бәһс ачмышлар.

5. Һејванда нәфсин олмасына дәлилләр;

Гәтијјәтлә демәк олар ки, һејванын варлығынын гејри-мадди ҹәһәти дә вардыр. Чүнки, һејванда елә бир гүввә (хәјал гүввәси) вар ки, шәклләри вә мисали сурәтләри дәрк едә билир. Бу сурәтләр ишарә илә һисс олуна билмәзләр. Демәли, бу һисс гүввәләри бу аләмдән дејилләр. (мадди дејилләр) Һәмчинин, бу сурәт вә хәјалларын јерләшдији мәкан да тәбии ки, ишарә илә һисс олунмаз. Нәтиҹә етибары илә һејванын дәрк гүввәси мадди вә мадијјатдан дејилдир. Чүнки, һәр бир ҹисм вә ҹисми шејләр мадди олдуғуна ҝөрә мадди шејләр үзәриндә варлыг тапыр. Һалбуки, хәјал вә мисали зеһни сурәтләр мадди олмајыб вә бу ҹәһәтдән ҹисмани дә дејилләр.[9] Бундан әлавә, һејванларын мүхтәлиф һәрәкәтләри вә әсәрләри һејванларда нәфсин әламәтләри олмасына ән јахшы әгли дәлилләрдән биридир. Чүнки, сырф мадди тәбиәтдән јаранан әсәрләр һәмишә тәкрар олур вә бир јолла баш верир. Амма, әҝәр бу хүсусијјәт башга бир һаләтә дүшүб, һәтта ики һәрәкәтин дә ејни олмасыны мүшаһидә етмәдикдә вә һәр бир һәрәкәти тәбии мејлләринә ујғун иҹра етдикдә әгл һөкм едир ки, бу һәрәкәтләрдә гејри мадди бир гүввәнин дә ролу вардыр.[10]

б) Инсанла һејванын нәфсинин фәрги;

Әввәлдә гејд олунду ки, фәлсәфи нәзәрдән маддә аләминдә варлыгларын јаранмасынын өзүнәмәхсус мәрһәләләри вар, садәлији, гатышыглығы вә истедадлары илә фәргләнирләр. Беләликлә, доғрудур ки, һејванын маддәси нәбата (биткиләрә) нисбәтдә даһа әлверишлидир вә һејвани нәфсин гәбул едилмәсинә даһа јахшы шәраит јарадыр, амма һәмин маддә там шәкилдә елә бир орта сәвијјәјә чата биләр ки, инсани нәфси гәбул етмәјә һазыр олсун. Бу артыг елә варлыгдыр ки, өзүндән башга бүтүн јаранмышларын ихтијарыны әлә алмагдан өтрү јараныб[11] вә онун варлығы бүтүн јаранмышларын һәдәфинә чеврилиб.[12]

Инсан, мәнтиг вә фәлсәфи нәзәрдән затән һејван ҹинсиндән олуб, онун бир нүмунәси олмасына бахмајараг, өзүнүн хүсусијјәтләри илә ади һејвандан елә фәргләнир ки, әҝәр бүтүн һејван нөвләрини тәрәзинин бир ҝөзүнә, инсаны исә диҝәр ҝөзүнә гојсалар, һеч вахт инсанын мәгам вә хүсусијјәти лә мүгајисә олунмаға лајиг олмазлар.

Инсан данышыр.[13] Руһунда вә фикриндә оланы кәлмәләр вә һәрфләрин көмәји илә (бунлары сајыб гуртармаг олмаз) диҝәринә өтүрүр. Амма, һејванларын истедады, мәсәлән , тутугушу вә саир... јалныз, мүәјјән кәлмәләри һеч бир тәфәккүр етмәдән тәкрарламаг гүдрәтинә маликдир.

Јахуд, бал арысы вә гарышга кими һејванларда мөвҹуд олан мәһарәтләр о ҹүмләдән, мүхтәлиф әламәтләр вә сәсләр васитәси илә өз хәбәрләрини бир-биринә өтүрмәләри, - јенә дә бүтүн өмүр боју ејни сәвијјәдә тәкрарланмагла јеринә јетирилир. Һалбуки, инсанын бәзи данышыгларыны тәглид васитәси илә өјрәндијинә бахмајараг, һәр бир фәрдин өзүнә ҝөрә мәхсус бәјан вә ачыглама јолу вардыр.

Инсанын мүһит гаршысында псиоложи әксүл-әмәли онун руһунда вә ҹисминдә мүхтәлиф формаларда ашкар олур. Мәсәлән, надир вә хошаҝәлмәз һадисәләрин мүгабилиндә тәәҹҹүб вә ҝүлүш, нараһатчылыглар гаршысында ағламаг вә гәмләнмәк, пис ишләри ҝөрмәкдән һәја етмәк, кечмиш вә ҝәләҹәјә ҝөрә горхмаг, үмидвар[14] олмаг вә бу әсасда һәјат програмыны гурмаг јалныз, инсана мәхсусдур. Доғрудур ки, гарышганын јајда буғда јығмасы бир нөв ҝәләҹәјә бахыш ҹәһәтдән јүксәк гијмәтләндирмәк олар, амма бир јолла вә ејни вахтда олдуғуна ҝөрә ағыл вә тәфәккүр үзүндән јох, ән чох бир нөв гәризә әсасында олан (фитри) әмәл кими гәбул олунур, һалбуки, инсанын һәрәкәтләринин, мәсәлән, ҝүлмәк, ағламаг вә саир ...мәншәји тамамилә ихтијар, мәсләһәт вә мүхтәлиф өлчүлмүш заман үзүндән олуб, нәзарәт алтына алынмаг габилијјәтинә маликдир. Молла Сәдранин сөјләдији кими фәнн, һүнәр, сәнәт вә јарадыҹылыг әмәли елә гәрибә ишләрдир[15]ки, тарих боју инсан һәјатында вүҹуда ҝәлмиш вә инсан өз әли илә дүнјанын үзүнү дәјишмиш, дүнјанын чох ишләринә ја әл атмыш, ја да әл атмаг үзрәдир. Һалбуки, белә ишләрдән зәррә гәдәр дә олса һејванларда мүшаһидә олунмур.

Һејванын бүтүн һәјат вә варлығыны јалныз мәкан ҹәһәтли һәрәкәт тәшкил едир вә һәрәкәтин әввәл вә сонуну исә һејвандакы хәјал вә ваһимә гүввәси тәјин едир. Һәмчинин, һејванын хәјал вә ваһимә һесабламалары да өзүнә гаршы бир нөв там шәкилдә хүсуси хејирлә нәтиҹәләнир. Һејван, өз бәдәнини хәстәлик вә бәлалардан горумагла, бир тәрәфдән өзүнүн гида, су вә фитри ҹинси еһтијаҹларыны өдәмәклә, диҝәр тәрәфдән исә өз вүҹудуну горумагла варлығынын галмасына чалышыр.[16]

О сәбәбдән һејванын нәфсинә “хәјали нәфс”[17] дејилир. Бу нәфсин сон мәртәбәси исә инсанын фитрәтинин башланғыҹ нөгтәсидир.

Һејван о јерә гәдәр һәрәкәт вә инкишаф едә биләр ки, инсанын инсанијјәти ордан башлајыр. Хәјали нәфсин сону әгли ҹәһәтин башланғыҹыдыр. Бу әгли ҹәһәт исә о сәвијјәјә галха биләр ки, тәсәввүрү гејри-мүмүкүндүр. Инсан өз ағлы илә инсан олур, ағылларындан истифадә етмәјән инсанлар һејванијјәт һәдддиндә дә галырлар.[18]

Әгли бахыш әсасында инсан там шәкилдә мүҹәррәд мәналары дәрк едир, өз билдикләрини билмәдикләриндән ајыра билир.[19] Һисс етдији һәр бир шејдән мәна әлә ҝәтирир, хариҹдән әлә ҝәтирдији бу мәналардан икинҹи мәртәбәдә башга мәналар әлә ҝәтирир вә зеһни јарадыҹылыг габилијјәтинә ҝөрә јүксәк сәвијјәли күлли вә мүҹәррәд мәналара әли чатыр. Бүтүн бунлардан истифадә етмәклә, һөкмләр, гәзавәт вә дәлилләри јанашы гојуб тәфәккүр, фәлсәфә вә мүхтәлиф елмләр саһәсинә гәдәм гојур.[20] Әҝәр инсан бу чылышмаларына давам етсә, ҝүнбәҝүн елминә вә биликләринә әлавәләр олар вә бунунла да ҹисм вә руһдан тәркиб тапмыш, өз әгли вә гејри әгли еһтијаҹларыны өдәмәк ардынҹа олдуғу мәгамдан сырф әгли вә әмәллә әглин бирләшдији мәртәбәјә чатар, бунунла да аләмин бүтүн мәлуматыны өз зеһниндә һазыр ҝөрәр.[21]

Әсл инсан, өз әмәли саһәсиндә дә бүтүн рәфтар вә һәрәкәтләрини әгли әмәл әсасында тәнзимләјир вә өз јолуну нәзәри әглдән әлә ҝәтирдији мәлуматлар әсасында тәјин едир.

Исанын нәзәри вә әмәли әгли мадди вә мәнәви саһәләрдә јүксәк сәвијјәдә гүдрәтә маликдир. Инсан өз әгли гүдрәти илә вәсфолунмаз мүмкүнлүкләрә гәдәр чатыр вә дүнјанын үзүнү дәјишир. Бу мәнада инсанын елминдән һеч бир шеј кәнарда галмаз вә ја галмајаҹаг.

Аләмин батинини дә һәмин шиддәт вә мәртәбә илә инсанын әгли таныја биләр. Неҹә ки, бәзи камил инсанлар бу мүһүм мәгама дә чатыб вә бу маарифлә (она ирфан дејилир) Аллаһ-таалаја јахынлашана гәдәр јетишибләр. Јәни, мүлк, әгл, мәләкут вә ҹәбәрут аләмләриндән кечиб инсанын сон тәсәввүрү олан бир мәгама јетишмишләр.

Бүтүн бунлардан мараглысы будур ки, бу ики јоллардан һеч бириси, јәни, аләмин батин вә заһиринин сонуна јетишмәк вә һәр ики ҹәһәтдә ондан истифадә бир-бири илә зиддијјәт тәшкил етмир. Әксинә, инадкарлыг олмадан варлыгларын арашдырылмасы сәбәб олур ки, бу аләми Јараданын әзәмәтинин дәринликләринә јол ачылсын вә ирфан јолунда гәдәм атан шәхсин ирәли атдығы һәр бир аддымында варлыг аләминдә она даһа чох тәфәккүр етмәк габилијјәти верилсин. Јараданын әзәмәтинин нә гәдәр дәрин анланылмасы бу тәфәккүр вә јолун дәринлијиндән асылыдыр.

 

Даһа чох мүталиә үчүн әдәбијјат:

1.      Мәһәммәд Шәриф Низамәддин, Әнваријјә, Тәрҹүмә Сөһрәвәрди, Әмир Кәбир нәшријјаты,1358 шәмси или.

Мөвзу: Инсанла һејванын нәфсинин фәрги; сәһ.129-148.

2.      Мәһәммәд Тәги, Ҹәфәри, Мәснәфинин тәфсир, нәгд вә тәһлили, теһран, Ислами нәшријјаты, 1363 шәмси или,

Мөвзу: Һејванын руһу вә әгл, ҹ.10; сәһ.563-612.

3.      Сәдрул-Мәтәллиһин, Дөрд Әсфарда али һикмәт, Бејрут, Дарут әһјаи турасил-әрәби нәшријјаты, дөрдүнҹү чап, 1410-ҹу һиҹри гәмәри или.

Мөвзу: Һејванын руһунун мүҹәррәд олмасынын дәлилләри, ҹ.8; сәһ.42,44.

4.      Әввәлки әдәбијјат;

Мөвзу: инсанла һејванын фәрги, ҹ.9; сәһ.78-82.

5.      Ибраһим Әмини, Өзүнү ислаһ, нәфсин пакланмасы вә тәмизләнмәси, Гум, Шәфәг нәшријјаты, 1376-ҹи шәмси или.

Мөвзу: һејвани вә ннсани руһ, сәһ.12, 15.

6.      Әли, Аллаһ, Вәридхани, Мәбдә вә мәад, (әзәлијјәт вә әбәдијјәт)...Астан Гүдс Рәзәви нәшријјаты, икинҹи чап, 1376-ҹы шәмси или.

Мөвзу: Натиг нәфслә һејвани нәфсин фәргләри, сәһ.283, 285.

7.      Шәһид Мүтәһһәри, Фәлсәфи мәгаләләр, Сәдра нәшријјаты, биринҹи чап, пајыз, 1373-ҹү шәмси или.

Мөвзу: Ҹанлылар вә ҹансызларын фәрги бәһси, инсанла һејванын руһунун фәрги. Руһур әсл олмасы мәгаләси, сәһ.20-25.

8.      Шәһид Мүтәһһәри, Ислам дүнјаҝөрүшүнә мүгәддимә, Гум, Сәдра нәшријјаты,

Мөвзу: Инсан вә һејван, инсан вә иман бахымындан.



[1] Бу һагда Молла Сәдранын “Рисаләтул-һәшр” китабынын тәрҹүмәси, сәһ.32; Амма, мисалидән мәгсәд ҝәләҹәк бәһсләрдә ачыгланаҹаг.

[2] Гејри-мадди гүввә одур ки, һәр бир һалда мадди олмасын.

[3] Молла Сәдра, Шәваһидур-Рубубијјәт, сәһ.187; Вәл-мәбдә вәл-мәад, сәһ.338.

[4] Молла Сәдра, Шәваһидур-Рубубијјәт, сәһ.237

[5] Әввәлки мәнбә.

[6] Молла Сәдра, Шәваһидур-Рубубијјәт, сәһ.237; Мисбаһ Јәзди, Шәрһ-әсфар, ҹ.8; икинҹи ҹүз, сәһ.79.

[7] Молла Сәдра, Шәваһидур-Рубубијјәт, сәһ.189.

[8] Молла Сәдра, Вәл-мәбдә вәл-мәад, сәһ.340.

[9] Молла Сәдра, Шәваһидур-Рубубијјәт, сәһ.197.

[10] Муслиһ, Ҹавад, елмун-нәфс ја ... ҹ.1; сәһ.4,5.

[11] Молла Сәдра, Вәл-мәбдә вәл-мәад, сәһ.365.

[12] Молла Сәдра, Шәваһидур-Рубубијјәт, сәһ.245.

[13] Молла Сәдра, Вәл-мәбдә вәл-мәад, сәһ.365; Хаҹуди Мәһәммәд, Әсфар әрбәнин тәрҹүмәси, сәһ.6-75.

[14] Молла Сәдра, Вәл-мәбдә вәл-мәад, сәһ.367; Хаҹуди Мәһәммәд, Әсфар әрбәнин тәрҹүмәси, сәһ.77.

[15] Хаҹуди Мәһәммәд, Әсфар әрбәнин тәрҹүмәси, сәһ.77

[16] Молла Сәдра, Вәл-мәбдә вәл-мәад, сәһ.367; Шәваһидур-Рубубијјәт, сәһ.90-189.

[17] Молла Сәдра, Шәваһидур-Рубубијјәт, сәһ.213.

[18] Молла Сәдра, Шәваһидур-Рубубијјәт, сәһ.203.

[19] Молла Сәдра, Шәваһидур-Рубубијјәт, сәһ.20.

[20] Шәһид Мүтәһһәри, Мәнзумәнин шәрһи, ҹ.1; сәһ-3-112.

[21] Молла Сәдра, Шәваһидур-Рубубијјәт, сәһ.245.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    124723 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    94397 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    75589 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    61428 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    58976 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    38738 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    30524 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    27718 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    27515 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    25890 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...