Ətraflı axtarış
Baxanların
4280
İnternetə qoyma tarixi: 2009/10/30
Sualın xülasəsi
İslam nizamında ara müdürlərdə vilayətdən və geniş ixtiyarlardan bəhrələnirlər və onlarla müxalifətçilik etmək xilafəti şər hesablanacaq?
Sual
İslam hökumətində biz şəri hökumətin Allahdan həzrəti Peyğəmbərə (s) və o həzrətdən İmamlara (ə) və onlardan sonra ayələr və rəvayətlərə əsasən o cümlədən Ömər ibni Hənzəlinin məqbuləsinə əsasən ədaləti fəqih müctəhidə keçməsinə etiqadımız var. Başqa sözlə desək heç bir insanın Allahdan bir başa ya vasitə ilə icazəsi olmadan, insanların ictimai və ümumi işlərində müdaxilə icazəsi yoxdur. Vəliyyi fəqihin Allahdan vasitəli icazəsi olduğu üçün təsərrüf icazəsi vardır. İslam hökumətində o müdürlər ki, bir başa və yaxud vasitə ilə rəhbərlik tərəfindən işə qoyulurlar və vəliyyi fəqih tərəfindən təsərrüf icazələri vardır, onların ixtiyarında və vəzifələrində vilayətləri var ya xeyr? Hər halda biz edə bilmərik şəxslərə məsuliyyət verək amma ixtiyar verməyək. Habelə ixtiyar verilən halda aşağı vəzifədə işləyənlərə o şəxsin əmrləri qarşısında, itaətçilik verməyək. Başqa sözlə desək, bunu nəzərə alaraq ki, bizim cəmiyyətimizə hakim olan qurluş bir dini və vilayəti fəqihə söykənən qurluşdur, necə ki, dini köklərə əsasən cəmiyyətin rəhbərliyindən- İmam zamanı əvəz edən (Vəliyyi fəqih)- ölkə müdüriyyət olunur, həmin məfhumun əsasında təşkilatın müdürünün ixtiyarları müəyyən olmalıdır. Təşkilatın müdürü o kəs olmalıdır ki, təşkilatın bütün fəaliyyətlərinin qarşısında cavabdeh olsun, təbiidir ki, bu cavabdehliyin əvəzində ixtiyarlar olmalıdır. Amma bu müdürün ixtiyarları qarşısında təkcə bir hissədir. Digər hissə şəri icazə məfhumudur ki, bu məfhumu qəbul etməklə təkcə o kəsin göstəriş və fərman verməyə haqqı var ki, Vəliyyi fəqihdən bir növ icazəsi olsun. (Baxmayaraq ki, bu hissə, münaqişəlidir). İndi bu icazə və cavabdehliklə müəyyən olmalıdır ki, təşkilatın müdürü müdürlüyü altında vilayəti var ya yox? Bir cür ki, təşkilatda hər bir fəaliyyət müdürün icazəsi olmadan qeyri şəri və qeyri qanuni olsun, bununla müdür təşkilatda və öz vəzifələri həddində bir növ vilayəti olsun ki, əlbəttə bu ixtiyarların dayirəsi müəyyən olmalıdır.
Qısa cavab

Şiə fiqhinin köklərinə əsasən İslam cəmiyyətinin idarəsi birinci mərhələdə məsum rəhbərlərin öhdəsindədir. Sonrakı mərhələlərdə təkcə o şəxslər cəmiyyətin rəhbərliyinə layiqdirlər ki, məsumdan xumsu və ya ümumi icazələri vardır.

Hər halda baxmayaraq ki, Məsumların (ə) məntəqələrin idarəsi üçün təyin etdiyi nümayəndələrdən itaət etmək lazımdır. Təbii olaraq mövcud ürfi qurluşa əsasən onlara bir sıra ixtiyar varilir. Mərkəz hökumətin şəri icazəsi onun nümayəndələrinə də örtülübdür. Amma bu mövzu heç vaxt bu mənaya deyil ki, belə şəxslərin əlaltı işçilərinin heç cür etiraz və intiqad hüquqları yoxdur və onların ixtiyarları çərçivəsindən xaric olan göstərişləri icra etsinlər.

İslam nəzərindən belə müdürlər öz şəri müdürlük işlərini şəxsi mənafelərinə yetişmək üçün zəminə etməməlidir.

Ətreaflı cavab

Sizin sualınız həqiqətdə iki hissəyə bölünür:

  1. İslam qurluşunda ikinci dərəcədən aşağı müdürlər öz əl altılarına vilayət haqqı vardır, ümumiyyətlə onların ixtiyarlarının məhdudəsi hansı həddədir?
  2. İslam qurluşunda bir müdür tərəfindən istənilən hər bir göstərişin şəri hökmlərlə bərabər dəyəri vardır və ondan boyun qaçırmaq dini bir günah sayılacaq?

Necə ki, bilirsiz və sualınızda da ona işarə etmisiniz Vilayəti fəqih qurluşu Peyğəmbərlərin və İmamların (ə) hökumət qurluşunun oxşarı və tabeidir. Əgər o böyüklərin dövründə olan müdüriyyər sistemi araşdırılsa, asanlıqla hazırkı dövrdə müdürlərin iş qüdrətinin ölçüsünü bilmək olar.

Buna xatir çalışırıq ki, əvvəl Məsumların (ə) dövründəki ara müdürlərin vəziyyətini araşdıraq və onlardan elə xülasələşdirib müxtəsər təqdim edək ki, bu mətləblərdə hər iki sualın cavabı olsun. Sonda İslam inqilabının binövrəsini qoyan insanın bu barədə olan göstərişləriylə söhbətimizi bitirək.

Əvvəl cavabımızı həzrəti Əlinin (ə) sözləriylə başlayırıq. O həzrət müdürlər və işçilərlə əlaqədar buyurur:

Hamının riayət etməsi vacib olan hüquqlardan biri, müdürlərin əlaltılarla haqqı və əlaltıların müdürlərlə olan haqqıdır. Allah onu vacib adıyla nəzədə tutub ki, hər iki dəstə ona riayət etməlidir. Təkcə bu haqda dəqiq riayət etməklə iki tərəfin məhəbbətindən doğan nəzmlə ümidvar olmaq olar. Heç vaxt müdürlər düzgün işləməyəndə əlaltılardan düzgün işləmək gözləmək olmaz. Digər tərəfdən əgər əlaltılar vəzifələrini yaxşı yerinə yetirməsələr, müdürlər müvəffəq ola bilməyəcəklər.

Əgər işçilər öz vəzifələrinə yaxşı əməl etsələr, müdürlərdə işçilərə nisbət vəzifələrində səhlənkarlıq etməsələr onların arasında həqiqət möhkəmlənəcək dini təlimatlara əməl olunacaq və ədalət bərqərar olacaq. Nəticədə çiçəklənmə dövrü çatacaq, həyat hamıya ləzzət verəcək, hökumət möhkəmlənəcək, düşmənlərin ümidləri puç olacaq. Amma əgər bu iki mühüm dəstə bir- birlərinə nisbət vəzifələrini yerinə yetirməsələr ixtilaflar zülm və s qarşıya gələcək və sonra din tələb edən qurluş aradan gedəcək.[1]

Bu xütbədə həzrəti Əlinin (ə) kəlmələrinə diqqət etməklə habelə o həzrətin müxtəlif nöqtələrə göndərdiyi müdürlərə verdiyi əxlaqi tövsiyələrdə, bir sıra yaxşı nöqtələri tapmaq olur, o cümlədən:

  1. O Həzrətin ictimai nəzərində, anarşizm cəmiyyətdə heç cürə bəyənilmir. Hətta bir fasid hökumət sonsuz hərc- mərclikdən daha yaxşıdır.[2] Təbiidir ki, imanlı kəslər şəriətin aşkar şəkildə ziddinə və cəmiyyətin xeyrinə olan müdüriyyət qərarlarına ehtiram qoyub və tabeçilik etməməlidirlər. Hətta əgər bu qərarlar dini dəyərləri etiqadı olmayan müdürlər tərəfindən qoyulsa belə.
  2. İslam qurluşunda belə düşünmək olmaz ki, hər müdür günahdan və xətadan məsumdur, buna əsasən onu məhdudlaşdırmağa və çərçivəyə riayət etməyə vəzifələndirməyə ehtiyac yoxdur.

Həzrəti Əli (ə) bundan əlavə ki, ixtiyarları hər müdürə və hər işçisinə verirdi, amma onları çərçivəyə riayət etməyə vadar edirdi. İstər o müdür Malik Əştər kimi bəyənilmiş bir insan olsun ki, Misirin rəhbərçiliyi onun öhdəsinə qoyulmuşdur. İstərsə də Əşəs ibni Qeys kimi münafiqin biri olsun ki, Azərbaycanın rəhbərçiliyi bir sıra dəlillərə görə onun ixtiyarında qalmışdı.

  1. Müdürlərlə işçilər arasında qarşılıqlı əlaqənin olması və hüquqların, vəzifələrin bir tərəfli olmaması. Həzrət çıxışında işarə etdiyi işlərdəndir. O həzrət başqa bir yerdə Malikə buyurur:

Məbada elə düşünəsən ki, camaat mənim göstərişlərimə riayət etməlidirlər, ürəyim nə istəsə fərman verəcəyəm onlarda qəbul edəcək! Çünki bu xəyallar ruhuna zərər yetirib və dinini məvh edəcək.[3]

Malikə bu cür tövsiyələr olursa başqalarının vəzifəsi aydındır!

  1. Əgər bu qarşılıqlı rəftar yaxşıca tənzimlənsə və hər iki tərəfdən mehribancasına əməl olunsa, Mövla Əlinin (ə) kəlamındakı

«فریضة فرضها الله»

ibarətinə diqqət edərkən, iki tərəfin rəftarını şəri və axirət savabına layiq bilmək olar. Başqa sözlə desək, şəri cəhətdən icazəli olmaq hökmün nəzərdə tutmaq olar.

Əlbəttə diqqət etmək lazımdır ki, şəri hökümlər bəzən cüzi şəkildə və misdaqları təyin etməklə olur, oruc namaz və s kimi ki, onlarda Allahdan itaət etməkdən əlavə ki, ümumi hökümdür, itaət misdaqlarıda ayrılıqda müəyyən olubdur. Bəzən təkcə ümumi şəkildə olur və onun misdaqlarını təyin etmək təklif sahiblərinin öhdəsinədir. Ata və anadan itaət etmək ki, onun haqqında ümumi şəkildə tövsiyə olunub,[4] hər çənd belə itaətin misdaqlarını şər bilmək olar. Amma ümumi hökümdə deyiləndən çox onun üçün şəri əsas tapmaq olmur.

İslam qurluşunda müdüriyyət sistemindən şəri itaət iki növ olur.

  1. Təkcə o zaman İslam qurluşunun davamına və ədalətin yayılmasına ümidvar olmaq olar ki, bu müdüriyyət əsasları hər iki tərəfdən riayət olsun. Bu riayət rizayətidə tələb edir, istər müdür üçün istər işçilər üçün.
  2. Əgər İslam əsasında olan qurluşda, iki ictimai dəstə müdürlər və işçilər istəsələr cəmiyyətin və qarşı tərəfin mənafeyinə diqqət etmədən, təkcə öz arzularını fikirləşib və şəriətin ölçülərinə diqqət etmədən yuxuların çin olmasını istəyirlər. Bunu nəzərə alaraq ki, hər iki dəstə İslam cəmiyyətində yaşayırlar.

Hər ikisi çalışır ki, öz şəxsi istəklərini dini cilvələndirsinlər və münasib olmayan rəftarlarını şəriətlə örtsünlər. İmam Əli (ə) bu xütbədə

«ادغال فی الدین»

təbirin bu barədə işlədib ki, zahirdə özünü dindar kimi göstərmək mənasınadır. Deyilənləri nəzərə alaraq indi ümumi nəticə almaq olar ki, hətta o qurluşlar ki, Məsumlar onun rəhbərçiliyində olublar, heç vaxt iddia olmayıb ki, bütün ara müdürlər xətadan məsum olublar. Əməldə müşahidə olub ki, Xalid ibn Vəlid kimi kəslər Peyğəmbərin (s) qoşununda olublar. İxtiyarları məhdudəsində təcavüz edərək başqalarına bir çox xəsarət yetiribdir. Baxmayaraq ki, bu xəsarətlər Peyğəmbərin (s) vasitəsiylə ödənilibdir.[5] Həzrəti Əlinin (ə) icra hakimlərinin arasında da baxmayaraq ki, Malik, Kumeyl[6] İbni Əbbas və... kimi bəyənilmiş şəxslər olub, amma Azərbaycan[7] vilayətində Ənəs ibni Qeys kimi, fars vilayətində Ziyad ibni Əbih[8] kimi münafiqlər işə qoyulmuşdular. Hər çənd belə şəxslər təbii və ürfi şəkildə ixtiyarlardan bəhrələniblər, ixtiyarları məhdudəsində onlardan itaət etmək İmam Əlidən (ə) itaət sayılırdı. Amma aydındır ki, müəyyən bir mövzuyla əlaqədar Əlinin (ə) nümayəndəsi olmaq onlar üçün bu dəyəri yaratmırdı ki, onlar hər bir fərmanı şəri höküm bilib, hətta onların müdürlüyü altında olan məntəqədə icazəsiz su içməyi qeyri şəri bilək. Bəlkə ağıllarıyla müəyyənləşdirməlidirlər ki, verilən fərman onların səlahiyyətlərindən xaricdir ya yox, əgər səlahiyyətlərdən xaric deyilsə şəri vəzifə hesablanır.

Əgər əksinə olarsa ona diqqət etmək lazım deyil. Digər tərəfdən məntəqədə başqa adamlar tərəfindən olunan fəaliyyətlər, mərkəzi hökumət tərəfindən təyin olunmuş müdürün ixtiyarıyla ziddiyyətdə olur ki, bir növ qeyri şəri hesablansın ya xeyr? Baxmayaraq ki, şiə nəzərinə əsasən İslam qurluşunun rəhbərliyində olan şəxs ya məsum olmalıdır yada ümumi ya xüsusi şəkildə məsum tərəfindən tanıtdırılmalıdır. Amma İslam qurluşundakı silsilə ölçüləri bütün dünyada ürfi şəkildə qəbul olanlardan ayrı bilmək olmaz. Nümunə olaraq ifratı baxışla ucqar kiçik bir şəhər müdürünün göstərişini, şəri hökm bilmək ki, onunla hər cürə müxalifətçilik və tənqid dinə etiraz hesablansın.

Əlbəttə rəhbərlər tərəfindən nəzm və intizama riayət etmək haqqında gələn tövsiyələrə diqqət etsək, əgər həmin göstəriş ixtiyarlar çərçivəsində olarsa, və ümumi cəmiyyətin məsləhəti əsasında olarsa, onu namaz və oruc kimi qürbət niyyətiylə yerinə yetirib savab əldə etmək olar. Ümumi miqyasda, hər imanlı insan, müqəddəs şəriətlə uyğun gəlməyən bütün dünyəvi rəftarlarını tənzimləyib Allah bəyənən edib mənəvi inkişaf edə bilər. Amma bu ümumi mövzu ara müdürlərin əlində bəhanə olmasın ki, özlərinin hər qərarı üçün şəriətdən su istifadə etsinlər.

İslam cəmiyyətinin memarı İmam Xumeyninin (rəh) sözləri də Məsum İmamların İslam müdüriyyəti haqqındakı tövsiyələrindən yetişibdir ki, onlardan bəzi hissələr İmam Əlinin (ə) sözləri idi ki, ona işarə oldu, əlaqəlidir sizi başqa sözlərinin mütaliəsinə dəvət edirik:

O dəfələrlə İslam hökumətin lazım bilib (müraciət et: Həzrəti Əlinin sözlərinin birinci nöqtəsi). O cümlədən İlahi siyasi vəsiyyətnaməsində təkid edir ki, "Haqq hökumət zəiflərin xeyrinə, zülmün qarşısını almaq və ədaləti bərpa etmək, həmindir ki, Süleyman ibni Davud cə böyük İslam Peyğəmbəri (s) onun böyük vəsiləri onun üçün çalışırdılar; bu ən böyük vaciblərdəndir və onu bərpa etmək ən böyük ibadətlərdəndir".

O müdüriyyət qurluşun və dərəcələr silsiləsində lazım bilib və bəyan edir:

"İkinci rəmz budur ki, baxmayaraq ki, İran ölkəsinin aşağısı və yuxarısı yoxdur... Biz özümüzük, lakin nəzm və qurluş olmalıdır. Siz Allaha xatir dərəcələri və dərəcələr silsiləsini qorumalısınız. Əgər qərar olsa özü nəzər verib əməl etsin, o zaman mənəviyyat və adi müvəffəqiyyətlərdə aradan gedəcək. Siz bilirsiz ki, Peyğəmbər (s) məsciddə əyləşirdi və məscidə daxil olan şəxs bilmirdi ki, onlardan hansı biri Peyğəmmərdir. Bununla belə hamı ondan itaət edirdilər. Biz hamımız bir- birimizlə qardaşıq, lakin əgər qurluş olmasa, qardaşlıqda pozular".[9]

Habelə "bir qoşun ki, heç bir nəzm və intizamı olmaya, heç yuxarı və aşağısı olmaya. Onun mənası budur ki, qoşun istəmirik".[10]

Nəzarət və əmr be məruf haqqında (nöqtə 2):

"Bütün millətin vəzifəsidir ki, bu işlərə nəzarət etsin. Nəzarət etsinlər əgər mən bir ayağımı kənara qoydum,əyri qoydum, millətin vəzifəsidir ki, desinlər ayağını əyri qoydun, özünü qoru".[11]

Xidmət və qarşılıqlı rəftarla əlaqədar (nöqtə 3) açıqlayır:

"Əməldə bu cür olsun ki, xalq görsün ki, bu icra hakimi gəlibdir burada, xalqa xidmət etsin, xalqa xidmətlə məşğuldur. Yaxşı xalq görsə ki, o kəs xidmətə məşğuldur daha onunla davaları olmayacaq. Dava o zaman tapılır ki, görürlər ki, gəlib xalqı dağlasın. Gəlibdir hər vəsiləylə olur olsun yıxsın və dağıtsın. Gəlibdir öz qüdrətini möhkəmləndirsin. O zaman ki, xalq gördü ki, bir nəfər istəyir qüdrətini möhkəmləndirib kök salsın, onunla müxalif olacaqlar".[12]

Yuxarıdakı "siz bilirsiz ki, İslam cəmiyyətində, vəzifələr və məqamlar keçmişdə olan mənaların itiribdir. Nə prezident və nə baş nazir və nə də başqa nazirlər belə deyil ki, xəyal etsinlər ki, bizim uca məqamımız var və biz əla hözrətik bilmirəm fılan. Belə deyil. Onlar bilirlər ki, cəmiyyətdə olan dəyərləri bütün yerdə budur ki, xidmət etsinlər, və xidmətçi olsunlar".[13]

Münəzzəm rəftarlarının şəri olması haqqında (nöqtə 4):

Qurluşu qorumaq, şəri və əqli vaciblərdən biridir ki, qurluş qorunmalıdır. Onlar ki, deyirlər bu mənada qurluş istəmirik və hamımız bu cür və hamımız heç bir zabitə olmadan əməl edək, Quranın ziddinə əməl edirlər. İslamın ziddinə əməl edirlər. Məmləkətlərinin məsləhətinin ziddinə əməl edirlər".[14]

Bu ki, qurluş davamı qanunlara riayət etməyə bağlıdır (Nöqtə 5):

Bundan sonra Allaha diqqətimizi, bu qardaşlığı və vəhdəti qorusaq, bundan sonrada irəli gedəcəyik; axıra qədər irəli gedəcəyik... Dua edin ki, Allahdan və İslamdan qəflət etməyək, özümüzün ehtiyacımız olduğu şeylərin arxasınca getməyək; bunlar keçicidir".

Sonda İslam cəmiyyətində bəzi şəxslərin dini dəğəlbazlıqlarıyla əlaqədar (nöqtə 6)

Şahı nümunə olaraq zikr edir ki, onun "İslamla heç bir işi yox idi, zərbə vururdu. Biçarə və zəif olan zaman, gedirdi namaz qılırdı və həzrəti Rızanın (ə) hərəminin qapısına gedərdi və namaz qılardı və bu oyunlardan çıxarardı!"[15]

Müşahidə etdiyiniz kimi cəmiyyət müdüriyyətsiz və dərəcələr silsiləsiz olmadan, hərc- mərcliyə gedib çıxır. İxtiyarlar müdüriyyətin tələblərindəndir. Bir müdür ixtiyarsız həqiqətdə müdür deyil. Amma İslam qurluşunda ixtiyarlar çərçivəsində müdürün qərarlarından tabeçilik şəri bir iş adıyla nəzərdə tuturuq. Amma bu şəri olmaqlığı o qədər genişləndirmək olmazki, müdürlər su istifadə etsinlər və işçilər arasında əmr be məruf və nəhy əz münkər vacib aradan getsin.

Əlaqəli cavablar:

  1. Göstərici: Vilayəti mütləqə, sual 1887 (sayt: 2212).
  2. Göstərici: Vilayəti fəqihin müdüriyyət sahələri, sual 2121 (sayt 2262).
  3. Göstərici: Vilayəti mütləqeyi fəqihin məhdudəsi, sual 3105 (sayt: 3370).

 


[1] - Kuleyni, Muhəmməd ibni Yəqub, Kafi, cild 8, səh 353 və 354, Darul- kutubul- İslamiyyə, Tehran, 1365 hicri şəmsi.

[2] - Təmimi Amədi, Əbdül Vahid, Ğorərul- hikəm və dürərül- kəlam, səh 464, h 10672  « وال ظلوم غشوم خیر من فتنة تدوم »intişarate dəftəre təbliğat İslami, Qum, 1366 hicri şəmsi.

[3] - Nəhcül- bəlağə, səh 428, Qum, bita

«و لا تقولن إنی مؤمر آمر فأطاع ...»

[4] - Bəqərə surəsi, ayə 83; Nisa surəsi, ayə 36 və ...

«و بالوالدین إحسانا»

[5] - Bu barədə Biharul- ənvarın 21- ci cildinin 27- ci fəslində 139- cu səhifədən sonranı mütaliə edin.

[6] - Nəhcül- bəlağənin 61- ci məktubuna əsasən o İmam Əli (ə) tərəfindən "Heyt" şəhərinin icra başçısı olubdur.

[7] - Nəhcül- bəlağə, kitab 5, səh 366.

[8] - Məclisi, Muhəmməd Baqir, Bəharül- ənvar, cild 32, səh 501, Əlvəfa müəssisəsi, Beyrut, 1404 hicri qəməri.

[9] - İmamın səhifəsi, cild 17, səh 15.

[10] - Həmin, cild 12, səh 45.

[11] - Həmin, cild 8, səh 5.

[12] - Həmin, cild 13, səh 382- 383.

[13] - Həmin, cild 16, səh 444- 445.

[14] - Həmin, cild 11, səh 494.

[15] - Həmin, cild 13, səh 249.

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Aya rəvayətlərdə su pərisi yaxud dəniz pərisi və ya su və dəniz firiştəsi varmı?
    6374 فرشتگان
    Bir dəstə mələklər ki, dünya varlığında məsuliyyət sahibidirlər su, dəniz və yağış mələkləriidirlər ki, Mikayıl onların rəhbəridir. Rəvayətlərdə bir dəstə mələklərə işarə olunmuşdur ki, onların vəzifəsi yağışın yağmasıdır, dəqiq və hesab olunmuş hərəkətlə buludları dünyanın hər bir tərəfinə hidayət edirlər. Yağışın hər bir damcısı ilə bir mələk ...
  • İmam Əli (əleyhis-salam) sübh namazında zərbətlənən zaman İmam Həsənlə Hüseyn orada idilərmi?
    6874 تاريخ بزرگان
    Əli (əleyhis-salam) zərbətləndiyi zaman Həsənlə Hüseyn (əleyhiməs-salam)-ın onun yanında olması ilə əlaqədar çoxlu rəvayət gəlmişdir. Buna görə də bu bəhsdə bir neçə ehtimal verilir: 1. İmam Əli (əleyhis-salam)-a məsciddən kənarda zərbə vurulmuşdur. Bu ehtimala əsasən demək olar ki, həmin anda Həsənlə Hüseynin Əli (əleyhis-salam)-ın yanında ...
  • Quran surələrinin adını Allah seçmişdir, yoxsa Peyğəmbər?
    4661 Quran elmləri
    İslami mənbələrə (Quran və rəvayətlərə) diqqət yetirməklə qəti şəkildə demək olar ki, Quranın surələrə bölgüsü Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in dövründə baş vermişdir. Peyğəmbərdən də nəql olunan hədislərə diqqət yetirməklə aydın olur ki, surələrdən bir çoxuna Peyğəmbərin öz dövründə və o həzrətin vasitəsi ilə ad seçilmişdir.
  • İslam və xristiyanlıqda mənəviyyatın fərqləri?
    6574 Təzə kəlam
    Hər bir dində mənəviyyatın dəyər və etibarı, həmin dinin dəyər və etibarı ilə birbaşa əlaqəsi vardır. Xristiyanların özlərinin də etiraf etdiyinə görə xristiyan dininin mənbələri ağıla zidd təlimlərlə zəngindir. Təbii ki, belə mənbələrdən götürülən mənəviyyat bir çox kənara çıxmalarla müşahidə olunacaqdır. Bu islamla xristiyanlıq arasında olan ən mühüm ...
  • Əhli- sünnənin baxışını nəzərə alaraq, şiə fiqhinin nəzərindən səfərdə namazı şikəstə qılmaq rüsxətdir yoxsa vacib?
    8997 بیشتر بدانیم
    Yəqini olan məzələ budur ki, beş namaz əvvəlcə iki rəkət formasında qanuniləşibdir. Həmçinin heç bir şəkk yoxdur ki, həzərdə (vətəndə) olan namaza iki rükət əlavə olubdur. İndi müzakirə mövzusu budur ki, səfərdə olan namaza da iki rükət əlavə olub ya yox? Şiənin fəqihləri İmamlar (ə)- ...
  • Xatəm dinin kamil olmasını necə isbat etmək olar?
    4424 Qədim kəlam
    Əvvəla, “kamil” kəlməsinin mənasını izah etməyi lazım bilirik. “Kamil” “naqis”in (nöqsanlının) müqabil nöqtəsi və antonimidir. Ümumiyyətlə, islamın kamil bir din olduğunu dediyimiz zaman məqsədimiz budur ki, onda heç bir nöqsan yoxdur. Daha aydın desək, bu din dünya və axirətdə səadətli həyatın tələb etdiyi hər ...
  • Mütaliə hikmətində əşya və əşyalılıq vücudla bərabərdir yoxsa mahiyyətlə?
    4170 İslam fəlsəfəsi
    “Əşyalılıq” və “vücud” iki ayrı məfhumdurlar ki, vahid nümunəyə sahibdirlər. Hər nə qədər vücuddan söhbət açılırsa, əşyalılıqdan da söhbət açılır. Amma filosoflar vücud dedikdə həm mütləq şəkildə həm zehni vücudu əhatə edir, həm də varici vücuda şamil olunur və bir çox iradlara bu yolla cavab vermişlər. İrad ...
  • Sövban «ثوبان» hansı şəxsiyyətə sahibdir? Əhli- beytin (ə) onun və rəvayətləri barədə nəzəri nədir?
    4422 تاريخ بزرگان
    "Sövban" ki, ondan "Rəsulullahın mövlası) adıyla yad olubdur, Peyğəmbərin (s) vasitəsiylə azad olmuş qullardan idi, azad olandan sonra Peyğəmbərin dostlarından və Əhli- beyti sevənlərdən oldu. Onun Peyğəmbərə (s) və onun ailəsinə olan şiddətli məhəbbəti haqqında hədis kitablarının bəzilərində rəvayət bəyan olubdur. ...
  • Вилајәти фәгиһин васитә илә сечилмәси гајдасында дөвр ирады гаршыја чыхыр. Буну неҹә һәлл етмәк олар?
    5540 Nizamlar (Qurluşlar)
    Һазырда Иран Ислам Республикасында вилајәти фәгиһи сечән мүтәхәссисләр (хубраган) мәҹлисини мүһафизләр шурасы тәсдиг едир. Инди бела бир шүбһә јараныр ки “әҝәр мүһафизләр шурасыны рәһбәр тәсдиг едирсә, мүһафизләр шурасынын үзвүләри вилајәти-фәгиһи сечән мүтәхәссисләри тәсдиг едирсә, вә онлар да рәһбәрлији сечирсә, бу мәсәлә гејри-мүмүкүн олан ...
  • Bəxtin mənası nədir? Bəxt və tale deyilən bir anlamın olması həqiqətdirmi?
    19336 Qədim kəlam
    Bəxt, tale və şans ədəb və şer cümlələri olmasına baxmayaraq insanlar arasında daha çox istifadə olunur. Bu sözlər iki mənada işlənə bilər. 1). Səbəbsiz bir şeyin baş verməsi. Bu məna fəlsəfə elmi baxımında qəbul olunmur. Çünki fəlsəfə elmi hər bir hekayənin, hadisənin, olayın baş verməsində ondan öncə səbəbin ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    136453 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    106646 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    87684 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    86489 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    69965 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    44309 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    43188 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    31328 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    31317 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    29973 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...