جستجوی پیشرفته
بازدید
16166
آخرین بروزرسانی: 1391/05/28
خلاصه پرسش
آیا در اسلام، محدودیت هایی برای سرپرستی فرزند دیگران وجود دارد؟
پرسش
آیا در اسلام، محدودیت هایی برای به فرزندی پذیرفتن کودکان وجود دارد؟
پاسخ اجمالی

پرورش و سرپرستیِ کودکی که بدون سرپرست است و یا سرپرستان او، از نگهداریش عاجز بوده و با رضایت کامل، فرزندشان را به دیگری می‌سپارند، به لحاظ شرعی ایرادی ندارد، اما در قوانین کشورها، جهت مراعات حال کودکی که در آن زمان از اختیار کافی برخوردار نیست، مقرراتی را برای این موضوع (چون نازا بودن زوجینی که می خواهند مسئولیت کودک را به عهده گیرند) وضع کرده‌اند.

دین اسلام، فرزند خوانده و فرزند واقعی انسان را در احکام و حقوق یکسان نمی‌داند، و حتی در قرآن کریم به این نکته اشاره می‌فرماید که «خداوند فرزندخوانده‏هاى شما را، فرزند حقیقى شما قرار نداده است». لذا یکی از مباحث، دربارۀ فرزند خوانده، مسئله‌ی حدود ارتباط او با افراد پیرامونش می‌باشد و این که فرزند خوانده چگونه به زن و مردی که سرپرستی او را به عهده گرفته‌اند، مَحرم می‌شود؟ که راه‌هایی برای محرمیّت پیشنهاد شده است.

پاسخ تفصیلی

1. پرورش و سرپرستیِ کودکی که بدون سرپرست است و یا سرپرستان او، از نگهداریش عاجز بوده و با رضایت کامل، فرزندشان را به دیگری می‌سپارند، به لحاظ شرعی ایرادی ندارد، بلکه این امر در دین مبین اسلام ستایش شده است.

تا جایی که پیامبر گرامی اسلام(ص)، درباره‌ی کسی که کفالت و سرپرستی یتیمی را بر عهده می‌گیرد، فرمودند: چنین شخصی همنشین من در بهشت است.[1]

2. در قوانین کشورها، جهت مراعات حال کودکی که در آن زمان از اختیار کافی برخوردار نیست، مقرّراتی را برای این موضوع قرار داده‌اند، که برخی از این مقرّرات (چون نازا بودن زوجینی که می‌خواهند مسئولیت کودک را به عهده گیرند) به همین دلیل وضع شده است و گرنه شرعاً، زوجینی که فرزندانی هم دارند می‌توانند کودک دیگری را به فرزندخواندگی قبول کنند.  

3. البته اسلام، فرزند خوانده و فرزند واقعی انسان را در احکام و حقوق یکسان نمی‌داند، و حتی در قرآن کریم به این نکته اشاره می‌فرماید که «وَ ما جَعَلَ أَدْعِیاءَکُمْ أَبْناءَکُمْ»؛ «خداوند فرزندخوانده‏هاى شما را، فرزند حقیقى شما قرار نداده است».[2]  توضیح این‌که: در عصر جاهلیت معمول بود که بعضى از کودکان را به عنوان فرزند خود انتخاب مى‏کردند و آن را پسر خود مى‏خواندند و به دنبال این نام‌گذارى تمام حقوقى را که یک پسر نسبت به پدر داشت براى او قائل مى‏شدند، مانند این‌که، از پدرخوانده‏اش ارث مى‏برد و پدر خوانده نیز وارث او مى‏شد، و تحریم ابدی ازدواجِ زن پدر یا همسر فرزند خوانده، در مورد آنها حاکم بود. دین اسلام، این مقرّرات غیر منطقى و خرافى را به شدّت نفى کرد، و حتى خود پیامبر(ص) براى کوبیدن این سنّت غلط، همسر پسرخوانده‏اش زید بن حارثه را بعد از آن که از زید طلاق گرفت به ازدواج خود در آورد.[3]

4. یکی از مباحث، دربارۀ فرزند خوانده، مسئله‌ی حدود ارتباط او با افراد پیرامونش می‌باشد و این پرسش زیاد مطرح است که فرزند خوانده چگونه به زن و مردی که سرپرستی او را به عهده گرفته‌اند، مَحرم می‌شود؟

بعضی از فقها در این‌باره راه‌هایی را مطرح کردند، از جمله:

الف. اگر کودک، دختر شیرخوار باشد، و شیر یکی از افراد زیر را (با شرایط مربوطه)[4] بخورد، بین او و مرد (پدر خوانده)، محرمیت ایجاد مى‌شود، که آنها عبارتند از: همسر، مادر، خواهر، دختر خواهر، زن برادر و دختر برادر مرد؛ که در تمام این صورت‌ها با پدر خوانده‌اش به طور رضاعی محرم می‌شود.

ب. اگر دختر، شیرخوار نباشد یا اگر شیرخوار است، افراد مذکور وجود ندارند مى‌توان به‌وسیله‌ی صیغه‌ی نکاح موقت بین دختر و پدر مرد یا پدر بزرگ او محرمیت ایجاد کرد. که در این صورت این دختر، زن باباى مرد مى‌شود، ولى باید توجه داشت که اگر دختر نابالغ باشد نکاح مذکور باید به اذن ولىّ شرعى او باشد. و در صورت نبودن ولىّ، باید از مجتهد جامع الشرائط اذن گرفت. در هر صورت، نباید صیغه‌ی محرمیت براى دختر بچه مفسده داشته باشد، بلکه رعایت مصلحت او لازم است.  

ج. اگر کودک، پسر شیرخوار باشد، و شیر یکی از افراد زیر را (با شرایط مربوطه) بخورد، بین او و زن (مادر خوانده)، محرمیت ایجاد می‌شود، که آنها عبارتند از: خود زن یا مادر، خواهر، دختر خواهر، زن برادر و دختر برادر آن زن؛ که در تمام این صورت‌ها با مادر خوانده‌اش به طور رضاعی محرم می‌شود. [5]

د. اگر پسر، شیرخوار نباشد یا افراد مذکور برای شیر دادن وجود ندارند، در صورتی که این زن و شوهر دارای فرزند دختری باشند، می‌توانند دختر را به  عقد دائم یا موقت پسر در آورند که در این صورت مادرخوانده، مادر زن وی بوده و پس از جدایی دختر و پسر باز به او محرم است.  یا این‌که اگر پدرِ کودک زنده باشد، پدرخوانده می‌تواند زن خود را طلاق دهد و پس از گذشت عدّه زن، پدر کودک با این زن ازدواج موقت کند (و لو به شرط عدم دخول) و پس از انقضاى مدت، پدر خوانده، زن سابق خود را به عقد جدید خود در ‌آورد. در این صورت پسر، بر‌ مادر خوانده محرم مى‌شود، اما دخترِ او بر پسر محرم نمى‌شود.[6] در غیر این صورت، راه قابل ملاحظه‌اى براى محرمیّت پسر وجود ندارد.[7]

5. در پایان ذکر این نکته لازم است که، گرچه فرزندخوانده به لحاظ فقهی و حقوقی حکم فرزند واقعی انسان را ندارد، اما این طور نیست که نگهداری و سرپرستی از فرزندخوانده، مشروط به محرمیت او یا سایر احکام مخصوص فرزندان باشد، بلکه می‌توان با به‌کار بردن تدبیر و برنامه‌ریزی شرعی و اخلاقی، این مشکلات را حل نمود. همچنین، آگاه ساختن خود فرزند از این امر که فرزند واقعی انسان نیست. البته روشن است که این امر باید به‌گونه‌ای باشد که به روحیه فرزند آسیبی نرساند و شایسته است که پیش از آن با کارشناسان مشاوره خانواده مشورت شود.

 


[1]. «قَالَ النَّبِیُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ‏: مَنْ‏ کَفَلَ‏ یَتِیماً وَ کَفَلَ نَفَقَتَهُ، کُنْتُ أَنَا وَ هُوَ فِی الْجَنَّةِ کَهَاتَیْنِ. وَ قَرَنَ بَیْنَ إِصْبَعَیْهِ الْمُسَبِّحَةِ وَ الْوُسْطَى»؛ حمیرى، عبد الله بن جعفر، قرب الإسناد، ص 9، ح 315، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، قم‏، چاپ اول، 1413ق‏.

[2]. احزاب، 4. 

[3]. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏17، ص 196، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ اول، 1374ش.

[4]. ر.ک: نمایه «شرایط شیر دادن و محرمیت در نظر شیعه و اهل سنت»، سؤال 2293.

[5]. فاضل لنکرانى، محمد، جامع المسائل، ج ‌1، ص 408، انتشارات امیر قلم، قم، چاپ یازدهم، بی تا.

[6]. تبریزى، جواد، استفتائات جدید، ج ‌1، ص 336، بی نا، قم، چاپ اول، بی تا؛ مکارم شیرازى، ناصر، احکام بانوان، ص 157، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب(ع)، قم، چاپ یازدهم، 1428ق.

[7]. احکام بانوان، ص 157.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    929206 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    622115 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    551277 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    454039 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    444701 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    390981 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    386744 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    381040 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    339578 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    328807 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...