جستجوی پیشرفته
بازدید
111
آخرین بروزرسانی: 1400/01/18
خلاصه پرسش
آیا انسان، قادر به شناخت ذات خدا نیست؛ از این‌رو تنها باید اسم او را تسبیح کند و آیه‌ی اول «سوره‌ی اعلی» نیز ناظر به همین مطلب است؟!
پرسش
آیا طبق مبنای علامه طباطبائی که معتقد بود، با توجه به آیه‌ی اوّل سوره‌ی اعلی: «سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَى»؛(نام پروردگار بلند مرتبه‌ی خود را منزه بدار)، ما که به ذات مقدس راهی نداریم تا بتوانیم بشناسیم و یا مورد خطاب قرار دهیم و تنزیه و تسبیح نماییم، - بلکه ما با اسم و نشانه‌‌های خداوند طرف هستیم-، آیا می‌توان مخاطب قرار دادن پروردگار و تنزیه او را به علت عدم شناخت ذات، رد کنیم و بگوییم که ما تنها باید اسم را تنزیه یا طرف خطاب قرار دهیم؟
پاسخ اجمالی
  1. علامه طباطبائی در تفسیر آیه‌ی شریفه‌ی: «سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی»،[1] می‌گوید: خداوند در این آیه به پیامبر(ص) دستور می‌دهد تا اسم پروردگار خود را تقدیس و تنزیه کند. و از این‌که فرمود اسم پروردگارت را تنزیه کن - و ظاهر لفظ «اسم» کلمه‌‏اى است که بر مسمى دلالت می‌کند- و «کلمه» هم جایش در زبان و گفتار است، می‌فهمیم که منظور این است که: هر وقت نام پروردگارت را بر زبان می‌‏آورى، نام چیز دیگرى از قبیل آلهه و شرکا و شفعا که خدا از آن منزه است را با آن کلمه بر زبان جاری نکنید، و نسبت ربوبیت به آنها ندهید؛ یعنى امورى که از شئون ربوبیت است و مختص به خداى تعالى است؛ مانند خلقت، ایجاد، رزق، احیا، مرگ، و ... را به غیر خدا نسبت ندهید.
  2. یا معنایش آن است که امورى که لایق ساحت مقدس خداى تعالى نیست؛ نظیر عجز، جهل، ظلم، غفلت و نظایر آن از هر صفت نقص و عیب را به خدا منسوب نکنید.
  3. گفتنی است؛ تنزیه نام خدا بدین معنا است که وقتى سخن از خدا می‌‏رود، باید کلام از ذکر امورى که مناسب با ذکر او نیست خالى باشد. این تنزیه خدا در مرحله‌ی زبان و سخن است که باید با تنزیه او در مرحله‌ی عمل موافق باشد و لازمه‌ی این تنزیه، توحید کامل و نفى شرک جلى است، و شرک جلى درست عکس توحید است، و شخص مشرک نه تنها خداى تعالى را منزه از نواقص مذکور نمی‌‏داند، بلکه از شنیدن نام خدا به تنهایى ناراحت می‌‏شود.[2]
  4. و در این‌که در آیه‌ی اول سوره‌ی اعلی، اسم را به کلمه‌ی «رب» اضافه کرد و رب را نیز به کاف خطاب اضافه کرد، نکته‌‏اى است که این بیان را تأیید می‌‏کند؛ چون معناى آن چنین می‌شود: منزه بدار نام پروردگارت را که تو او را پروردگار خود گرفته‌‏اى، و مردم را به ربوبیت و الوهیت او می‌‏خوانى، پس دیگر در کلام خود آن‌جا که نام او را به ربوبیت می‌‏برى، نباید نام غیر او به طورى ذکر شود که با ربوبیت خداى تعالى که خودش نیز خود را بدان نامیده منافات داشته باشد.
  5. کلمه‌ی «الاعلى» به معناى کسى است که بر فراز هر بلندى که تصور شود در آمده، و بر هر چیزى قاهر و چیره باشد، و این کلمه صفت «ربک» است، نه صفت «اسم»، و همین صفت، حکم آیه را مستدل می‌‏کند، و می‌‏فهماند که چرا گفتیم نام پروردگارت را منزه بدار؛ براى این‌که او از هر علوّى که تصور شود عالی‌‏تر است.[3]
  6. نکته‌ی دیگر این‌که اسم در اصطلاح اهل معرفت، به معنای «ذات با تعین خاص» است؛ یعنی ذاتی که صفتی از صفات یا همه‌ی صفات او مورد نظر باشد. اسم در این اصطلاح از سنخ وجود خارجی و عینی است، نه از مقوله‌ی لفظ. چنین اسمی خود دارای اسم است و مفهوم دال بر آن‌را «اسم الاسم» و لفظ دال بر آن‌را «اسم اسم الاسم » می‌‌نامند.[4]
  7. بنابراین تسبیحِ اسم، جدای از تسبیحِ ذات نیست؛ علاوه بر این‌که در قرآن گاهی تسبیحِ ذات خداوند نیز بیان شده است؛ مانند: «سبحان الله»،[5] «سبحانک»،[6] «سبحانک اللهم»،[7]و «سبحانه».[8]
  8. نتیجه این‌که مطلب موجود در پرسش که «ما به ذات مقدس راهی نداریم که بتوانیم بشناسیم، یا مخاطب قرار دهیم و تنزیه و تسبیح نماییم، بلکه تنها با اسم و نشانه‌‌ها طرف هستیم»، با ظاهر برخی از آیات قرآن سازگاری ندارد، مگر این‌که مقصود از این مطلب مذکور، مباحث عرفانی باشد؛ یعنی همان‌گونه که کنه ذات خداوند غیب الغیوب است و قابل شناخت نیست؛ تسبیح غیب الغیوب ذات نیز ممکن نیست؛ و مقصود از آیاتی؛ نظیر سبحان الله و سبحانک، کنه و غیب الغیوب ذات نیست؛ بلکه تعینی از ذات است.

 


[1]. اعلی، 1.

[2]. «وَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ إِذا ذُکِرَ الَّذِینَ مِنْ دُونِهِ إِذا هُمْ یَسْتَبْشِرُونَ»؛ (و چون خدا به تنهایى نامش برده می‌‏شود آنهایى که به آخرت ایمان ندارند دل‌هایشان متنفر می‌‏شود، و چون نام خدایانى که به جاى خداى تعالى می‌‏پرستند برده شود بشاش و خشنود می‌‏گردند). زمر، 45. «وَ إِذا ذَکَرْتَ رَبَّکَ فِی الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلى‏ أَدْبارِهِمْ نُفُوراً»؛ (و چون نام پروردگارت به تنهایى در قرآن برده می‌‏شود از شدت تنفر پشت می‌‏کنند و می‌روند). اسرى، 46.

[3]. ر. ک: طباطبائى، سید محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج 20، ص 264، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، 1417ق.

[4]. جوادی آملی، عبدالله، تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج 1، ص 278 و 279، قم، مرکز نشر اسراء، چاپ سوم، 1381ش.

[5]. نمل، 8.

[6]. بقره، 32، آل عمران، 191، و ...

[7]. یونس، 10.

[8]. بقره، 116.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    662956 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    475131 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    474143 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    432272 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    398381 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    397492 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    356475 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    350274 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    340179 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    312577 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...