جستجوی پیشرفته
بازدید
101
آخرین بروزرسانی: 1399/11/27
خلاصه پرسش
معنا و مفهوم «پدیدارشناسی هوسرل» به چه معنا است؟ آیا در فلسفه اسلامی اشاراتی به این مفهوم شده است؟
پرسش
سلام؛ معنا و مفهوم پدیدارشناسی هوسرل به چه معنا است؟ آیا در فلسفه اسلامی اشاراتی به این مفهوم شده است؟
پاسخ اجمالی

ادموند هوسرل [1]فیلسوف آلمانی مؤسس فلسفه‌ی پدیدارشناسی در قرن بیستم است. هرچند مکتبی که او ارائه داد، مکتبی جدید در میان مکاتب مختلف فلسفی است؛ اما جدای از سنت گذشته‌ی فلسفه نیست. او از فلاسفه‌ی دیگری؛ مانند دکارت و کانت به ویژه از استاد خود برنتانو متأثّر است.

کلمه‌ی «پدیدارشناسی»[2] را نخستین بار «لامبر» فیلسوف آلمانی و معاصر با «کانت» در کتاب ارغنون جدید خویش به کار برد. او هر آنچه را واهی و موهوم بود پدیدار نامید. سپس این کلمه در نزد خود کانت نیز مطرح گردید. از نظر کانت، ما تنها به پدیدارها علم پیدا می‌کنیم. او کلمه‌ی «پدیدار» را در مقابل «شی‏ء فی نفسه» به کار برد؛ یعنی در حالی که «شی‏ء فی نفسه»، خارج از حیطه‌ی شناخت و آگاهی ما باقی می‌ماند و علم و معرفت ما هیچ‌گاه راهی به آن ندارد، آنچه که توسط حساسیت و فاهمه، بر ما معلوم می‌شود، «پدیدار» است که متمایز از «شی‏ء فی نفسه» می‌باشد.

«هگل» نیز در فلسفه‌ی خویش از این کلمه استفاده کرده و با انتشار کتاب معروف خود به نام پدیدارشناسی روح، کاربرد آن‌را در سنت فلسفی رواج داد. نزد وی پدیدار عبارت از ظهورهای مختلف روح، عقل کلی یا مطلق در بستر تاریخ است. مطلق، طی مراحل مختلف تاریخی، خود را به عنوان پدیدار می‌شناساند و سرانجام به شناسایی کامل خویش به عنوان ذات معقول نائل می‌‏شود و خودآگاهی کامل به دست می‌‏آورد. پس «پدیدار» در مقابل «حقیقت کامل» که همان مطلق باشد قرار دارد و وجود تبعی داشته و از ظهورهای آن است.

امّا در نزد «هوسرل»، پدیدار معنایی تازه می‌یابد. پدیدارها در واقع ذواتی هستند که به دور از هرگونه پیش‌فرض و سابقه‌ی ذهنی، توسط عقل ادراک می‌‏شوند و شهود تجربی عقل همان است که در شهود ذوات مشاهده می‌‏شود. خصوصیت ذاتی آن متعلق فکر بودن و ملتفت الیه ذهن است.[3]

هوسرل پدیدارشناسی را با تأکید بر وجوه التفاتی ذهن و با هدف منظم ساختن فلسفه و فلسفه‌ی شناخت به‌ طور اخص به کار برد. پدیدارشناسی با تفکیک آگاهیِ با واسطه و بی‌واسطه از یکدیگر، آگاهی انسان را از پدیدارهای ذهنی که بدون واسطه در ذهن وی ظاهر می‌شوند و ممکن است حتی عینیتی هم نداشته باشند، مطالعه می‌کند.

هوسرل معتقد است هر فعالیت ذهنی «وجه التفاتی» خاصی دارد؛ یعنی چیزی که ذهن ما در موردش به تفکر می‌پردازد در یک لحظه‌ی خاص به دلیل التفات ذهنی موجود م‍ی‌شود، حال آن‌که ممکن است آن وجود ذهنی، موجودی عینی نباشد. در نظر هوسرل موضوع فلسفه همین موضوعات مورد آگاهی است؛ یعنی هر آنچه را که تجربه م‍ی‌کنیم، اعم از این‌که وجود داشته باشد یا نداشته باشد.[4]

برخی معتقدند تفکر فلسفی هوسرل دارای مراحلی است؛ مراحل رشد و تکامل تفکر وی را می‌توان به سه دوره‌ی عمده تقسیم کرد: دوره‌ی یکم: دوره پدیدار‌شناسی، معرفت‌شناختی یا ما قبل استعلایی. دوره دوم: پدیدارشناسی استعلایی؛ و دوره‌ی سوم: و واپسین دوره زندگی‌اش در دوره پدیدارشناسی تکوینی است؛ شرح و توضیح این اصطلاحات تخصصی را باید از منابع و مقالات علمی و تخصصی که در این زمینه نوشته شده به دست آورد.[5]

اما این‌که آیا در فلسفه‌ی اسلامی اشاراتی به این مفهوم شده‌است یا نه؟ باید گفت؛ این مباحث از مسائل جدیدی است که در قرن اخیر در میان فیلسوفان غربی مطرح شده است؛ برخی از فیلسوفان معاصر اسلامی اشاراتی به این مباحث دارند.[6] البته محققان و پژوهشگران اسلامی در سال‌های اخیر بیشتر به این موضوعات پرداخته‌اند.[7]

 


[1]. ادموند هوسِرْل (Edmund Husserl)(1938- 1859) ازفیلسوفان آلمانی-اتریشی مهم و تأثیرگذار قرن بیستم است. وی یهودی‌تباری بود که به مسیحیت گروید و در کلیسای لوتری وین تعمید یافت و خود را مسیحی آزاده و غیرجزمی می‌دانست و فلسفه را مستقل از دین تلقی می‌کرد. ر. ک: https://fa.wikipedia

[2]. اصطلاح فنومنو لوژی = پدیدارشناسی، از واژه‏‌ی یونانی. به معنای چیزی که خود را می‌نمایاند یا پدیدار است گرفته شد. اصطلاح فنومنولوژی هم کاربرد فلسفی و هم غیر فلسفی دارد. در پدیدارشناسی فلسفی دو معنای متمایز یافت می‌شود. معنای قدیم‌‏تر و گسترده‌‏تر این اصطلاح عبارت است از هر نوع مطالعه توصیفی یک موضوع یا رشته‌ی تحقیقی که توصیفگر پدیدارهای مشهود است. معنای دوم، معنایی است محدودتر و مربوط به قرن بیستم که آن‌را رهیافتی فلسفی می‌داند که روش پدیدارشناختی را به کار می‌برد .ر.ک: پایگاه http://ensani.ir/fa/article/ پدیدارشناسی یک نظریه و یا یک مکتب یکتا نیست، بلکه می‌‌توان آن‌را یک طرز فکر، متُد و سبک، و تجربه‌‌ای باز و همواره نو شونده که نتایج متفاوتی دارد دانست. ر. ک: https://fa.wikipedia

[3]. ر. ک: http://ensani.ir/fa/article/

[4]. ر. ک: https://fa.wikipedia.org/wiki

[5]. ر. ک: https://jop.ut.ac.ir/article

[6]. ر. ک: «معرفت شناسی»، 4638؛ «معرفت شناسی حکمت اسلامی»، 32735؛ «معرفت شناسی و فلسفه علم »، 4601.

[7]. ر. ک: پایگاه‌های http://ensani.ir/  و https://jop.ut.ac.ir/article.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    643185 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    470592 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    468272 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    426189 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    395463 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    393843 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    353120 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    339994 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    329630 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    311343 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...