جستجوی پیشرفته
بازدید
127
آخرین بروزرسانی: 1400/07/14
خلاصه پرسش
معنای فراز قرآنی «سَنُرِیهِمْ آیَاتِنَا فِی الْآفَاقِ وَفِی أَنْفُسِهِمْ حَتَّىٰ یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ»، چیست و ضمیر موجود در «أَنَّهُ الْحَقُّ» به کجا برمی‌گردد؟
پرسش
با سلام؛ «سَنُرِیهِمْ آیَاتِنَا فِی الْآفَاقِ وَفِی أَنْفُسِهِمْ حَتَّىٰ یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ». لطفا مرجع ضمیر«أنّه» را مشخص نمایید؟
پاسخ اجمالی

«سَنُرِیهِمْ آیاتِنا فِی الْآفاقِ وَفِی أَنْفُسِهِمْ حَتَّى یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ...»؛[1]به زودى نشانه‌‏هاى خود را در اطراف جهان و در درون جانشان به آنها نشان می‌دهیم تا براى آنان آشکار گردد که او حق است! آیا کافى نیست که پروردگارت بر همه چیز شاهد و گواه است؟!

معنای آیات آفاقی و انفسی

معنای ظاهری این آیه واضح است و نیاز چندانی به تفسیر ندارد، اما در تبیین بیشتر معناى آن و نیز شأن نزول آیه چند نظر از سوی مفسران مطرح شده است:

  1. معنایش آن است که به زودى حجت‌‌ها و نشانه‌‌‏هاى خود را بر توحید، در آفاق جهان و اقطار آسمان‌‌ها و زمین، از خورشید و ماه و ستارگان، گیاهان و درختان، دریاها و کوه‌‏ها گرفته تا لطایف صنعت و بدایع حکمت آفرینش وجود خودشان، به آنان نشان خواهیم داد. تا براى آنان ظاهر شود که خداوند حق است.[2]
  2. یعنى به زودى آیات و دلایل خود را بر راستگویی پیامبر اسلام(ص) و درستی نبوّت آن‌‌حضرت در آفاق به آنان نشان خواهیم داد، یعنی در اطراف جهان با فتوحاتى که براى آن‌‌حضرت و مسلمانان رخ خواهد داد، و در منطقه جغرافیایی خودشان آیات الهى را به آنان خواهیم نمود که بخش اخیر ناظر به فتح مکه است.[3]
  3. بعضى هم گفته‌‏اند؛ منظور از این آیه عبارت است از: ظهور پیامبر اسلام(ص) بر آفاق جهان و بر مکّه تا بدانند قرآنى را که حضرتشان آورده حق است، و از طرف پروردگار می‌باشد؛ زیرا بدین وسیله خواهند فهمید پیامبر که تک و تنها و بی‌یار و یاور بود از طرف خداوند تأیید می‌گردید.[4]
  4. منظور از آیات آفاقى، جریاناتى است که خداوند در ملت‌هاى پیشین به وجود آورده است، و آیات انفسی عبارت است از جریان جنگ بدر.[5]
  5. یعنى به زودى آیات خود در سراسر جهان را به آنان خواهیم نمود تا دریابند آنچه پیامبر(ص) برای آنان بازگو نموده بود، صحیح بوده و نشانه‌هایی مانند شق القمر را نیز در خود مکه نشانشان خواهیم داد.[6]
  6. یعنى به زودى آثار گذشتگان از ملت‌ها که پیامبران الهی را تکذیب می‌‏کردند، و آثار آفرینش الهى در تمامى بلاد را به آنان نشان خواهیم داد، و نیز به آنان نشان خواهیم داد که چگونه نطفه بودند، سپس به صورت علقه و مضغه و استخوان درآمدند و آن‌گاه گوشت بر استخوان‌ها روئیده شد، و پس از آن به آنان عقل و تشخیص داده شد، و همه اینها دلالت بر این دارد که فاعل این اعمال خدایى است بی‌‏مانند.[7]

مرجع ضمیر «أَنَّهُ الْحَقُّ»

اما برای مرجع ضمیر «أَنَّهُ الْحَقُّ» نیز چندین احتمال گفته‌ شده است:

  1. این‌که به اسم الله برمی‌گردد؛[8] یعنی زود باشد که حقانیت پروردگار و توحید برای شما روشن گردد.
  2. بازگشت ضمیر «انّه» به قرآن است. به دلیل سخن خدای تعالی در آیه دیگری که فرمود:«قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ کانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ کَفَرْتُمْ بِهِ»[9] بگو خبر دهید مرا اگر این قرآن از ناحیه‌ی خدا باشد و شما به آن کفر ورزیده باشید، در این صورت گمراه‌تر از کسی سراغ دارید که به مخالفت شدید (بدون دلیل) برمی‌خیزد؟[10]
  3. بازگشت ضمیر «انّه» به پیامبر اسلام است؛[11] یعنی رسالت آن‌حضرت از سوی پروردگار بوده و حق است.
  4. ضمیر «انّه» به اسلام و آن معارفی برمی‌گردد که پیامبر اسلام برای هدایت و راهنمایی مردم آورده و آنها را به سوی این اهداف مقدس دعوت کرده و فراخوانده است.[12]

در پایان باید گفت؛ مرجع ضمیر هر کدام از موارد یاد شده باشد، تفاوت چندانی در معنای آن نمی‌کند؛‌ چون ایمان به خداوند، پیامبر(ص)، قرآن و اسلام تمامشان در یک راستا است.


[1]. فصلت، 53.

[2]. قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج 16، ص 374- 375، تهران، ناصر خسرو، چاپ اول، 1364ش؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 9، ص 29- 30، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.

[3]. مجمع البیان، ج 9، ص 29- 30.

[4]. همان.

[5]. همان؛ بلخی، مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تحقیق، شحاته، عبدالله محمود، ج 3، 749، بیروت، دار إحیاء التراث، چاپ اول، 1423ق؛

[6]. مجمع البیان، ج 9، ص 29- 30.

[7]. همان.

[8]. همان.

[9]. فصلت، 52.

[10]. طباطبائی، سید محمد حسین‏،المیزان فی تفسیر القرآن، ج 17، ص 404، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق.

[11]. نحاس، ابوجعفر احمد بن محمد، اعراب القرآن، ج 4، ص 47، بیروت، منشورات محمدعلی بیضون، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1421ق؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل و اسرار التأویل، تحقیق، المرعشلی‏، محمد عبد الرحمن، ج 5، ص 75، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، 1418ق.

[12]. الجامع لأحکام القرآن، ج ‏16، ص 375.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها