جستجوی پیشرفته
بازدید
34426
آخرین بروزرسانی: 1400/05/09
خلاصه پرسش
مصحف فاطمه(س) چیست؟ آیا پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) از آن اطلاع داشتند؟
پرسش
کلینی در کتاب کافی، ج 1، ص 239، می‌گوید: «شماری از اصحاب ما از احمد بن محمد، از عبدالله بن حجال، از احمد بن عمر حلبی، از ابوبصیر روایت می‌کنند: پیش امام صادق(ع) آمدم و به او گفتم: فدایت شوم! می‌خواهم از تو مسئله‌ای بپرسم. آیا کسی این‌جا هست که صدایم را بشنود؟ می‌گوید: آن‌گاه ابو عبدالله پرده‌ای را بین دو خانه کنار زد و نگاهی کرد و گفت: هر چه می‌خواهی بپرس. می‌گوید: گفتم فدایت شوم ... آن‌گاه او لحظه‌ای سکوت کرد و سپس گفت: مصحف فاطمه پیش ما است، مردم چه می‌دانند مصحف فاطمه چیست! می‌گوید: گفتم مصحف فاطمه چیست؟ گفت: مصحفی است سه برابر قرآنی که در دست شما است، به خدا حتی یک حرف قرآن که در دست شما است، هم در آن نیست، می‌گوید: گفتم: به خدا علم کامل این است، فرمود: این هم علم است، ولی علم کامل نیست». سؤال این است که آیا پیامبر(ص) و اصحاب او قرآن فاطمه را می‌دانستند و از آن خبر داشتند؟! اگر پیامبر آن‌را نمی‌دانست و از آن خبر نداشت؟ چگونه اهل‌بیت از آن با خبر بودند؟! در حالی که او پیامبر بود، و اگر آن‌را می‌دانست و از آن خبر داشت؛ چرا آن‌را از امت پنهان کرد؟! و حال آن‌که خداوند متعال می‌فرماید: «ای پیامبر! آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است را کاملا (به مردم) برسان! و اگر چنین نکنی، رسالت او را انجام نداده‌ای».
پاسخ اجمالی

مصحف فاطمه نام کتابی است که در زمان فاطمه‌ی زهرا(س) و به دست علی(ع) نوشته شد و مطالب این کتاب به وسیله‌ی فرشته‌ی مخصوص یا جبرئیل به حضرت فاطمه القا شد. این کتاب مشتمل بر حوادث غیبی و اسرار آل محمد(ص) است و از نشانه‌های امامت بود و در نزد امامان دست به دست گشت و اکنون در دست امام مهدی(عج) است؛ چون این کتاب بنابر مفاد اکثر روایات پس از رسول خدا(ص) تدوین یافت، از رسول خدا درباره‌ی آن چیزی گزارش نشده است­، ولی این به معنای بی‌­اطلاعی پیامبر از این مصحف نبود؛ زیرا ما عقیده داریم وی به اذن خدا از آینده نیز باخبر بود. این مصحف چون از نشانه‌های امامت بود و به آنها اختصاص داشت، محتوای آن برای مردم افشا نشد و در اختیار عموم قرار نگرفته است.

پاسخ تفصیلی

مصحف فاطمه(س)

هر نوشته‌­ای را که بین دو جلد جمع‌آوری شده باشد، مصحف می‌نامند؛ از این‌رو به هر کتابی می‌توان مصحف گفت. در صدر اسلام به قرآن نیز مصحف گفته می‌شد.[1]

در منابع اسلامی از کتبی یاد شده است که اختصاص به معصومان(ع) داشت و آنان از محتوای آن کتب باخبر بودند؛ مانند کتاب علی(ع)، مصحف علی و مصحف فاطمه(س).

در این منابع از کتاب اخیر به نام‌های مصحف فاطمه، صحیفه‌ی فاطمه[2] و کتاب فاطمه[3] یاد شده است. روایات مرتبط با این مصحف کم نیست. برخی از این روایات از حیث سند ضعیف‌اند، ولی دسته‌ی دیگری از این روایات از جهت سند صحیح هستند و می‌توان به اصل وجود چنین کتابی یقین پیدا کرد، هر چند که در جزئیات، این روایات با هم اختلاف دارند.

چگونگی تألیف مصحف فاطمه

پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) دختر بزرگوارشان به دلیل از دست دادن پدر بسیار ناراحت بود و تحمل فراق و دوری پدر برای فاطمه(س) بسیار سخت بود.

در روایات معتبر آمده است که در فاصله‌ی وفات پیامبر(ص) تا زمان شهادت حضرت زهرا(س) فرشته‌ای از سوی خداوند بر دختر نبی اکرم(ص) فرود می‌آمد و او را تسلی می‌داد تا حضرت آرام گیرد. از این فرشته در برخی روایات به جبرئیل یاد شده است،[4] او حضرت زهرا(س) را از احوال پدربزرگوارشان در عالم برزخ و همچنین از حوادث آینده، آگاه می‌کرد. در روایتی از امام صادق‌(ع) می‌خوانیم:

«هنگامی که رسول خدا(ص) رحلت کرد، فاطمه به علت وفات پدر به قدری محزون شد که تنها خداوند از شدت غم و اندوه او باخبر بود؛ از این‌رو خداوند فرشته­‌ای را فرستاد تا او را تسلی دهد و اندوهش را برطرف سازد. فاطمه(س)، علی(ع) را از این موضوع باخبر ساخت و علی همه‌ی آن سخنان را نوشت و مصحف فاطمه این‌گونه تدوین شد».[5]

از این روایت و روایات دیگر استفاده می‌شود که این مصحف پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) و به دست علی(ع) تدوین شد و سخنانی است که فرشته‌ی الهی به حضرت زهرا گفته است. البته در برخی از روایات که نسبت به روایات قبلی کمتر هستند، این‌گونه به دست می‌آید که این مصحف در زمان خود رسول الله(ص) نوشته شد. سید جعفر مرتضی عاملی (از دانشمندان معاصر شیعه در علم تاریخ) برای از بین بردن این اختلاف و جمع بین روایات می‌نویسد: شروع تدوین مصحف در زمان رسول اکرم بود و قسمتی از این صحیفه در زمان حیات پیامبر خدا(ص) نوشته شد و ادامه‌ی آن هم پس از رسول خدا نگارش یافت.[6]

این‌که فرشته‌ی الهی با حضرت زهرا سخن گفته باشد، چیز بعیدی نیست؛ زیرا همان‌گونه که در قرآن آمده است: «و چون فرشتگان گفتند: ای مریم خداوند تو را برگزید و پاکیزه گردانید و برتری بخشید بر زنان جهانیان».[7] این در حالی است که حضرت مریم تنها سرور زنان زمان خویش بود، ولی فاطمه سرور زنان هستی از آغاز تا انجام است.

محتوای مصحف

با مطالعه‌ی روایات درمی‌­یابیم که در این کتاب شریف به موضوعات زیر پرداخته شده است:

  1. خبر از حوادث آینده،[8]
  2. وصیت حضرت فاطمه،[9]
  3. نام تمام فرمان‌روایانی که تا قیام قیامت به حکومت خواهند رسید،[10]
  4. خبر دادن از فرزندان حضرت زهرا،[11]
  5. گزارش احوال پیامبر و جایگاه او پس از وفاتش، به زهرا(س)،[12]

در این‌جا برای نمونه، یک روایت ذکر می‌شود:

امام صادق(ع) می‌فرماید: «همانا فاطمه 75 روز بعد از رسول خدا(ص) زندگی کرد. در این مدت به خاطر از دست دادن پدر بسیار اندوهگین بود. در این ایام حضرت جبرئیل(ع) نزد او می‌آمد و عزای پدرش را بر فاطمه زهرا(س) تسلیت می‌گفت و وی را آرام می‌کرد و از پدرش و جایگاه او برای حضرت خبر می‌آورد و او را از آینده‌ی فرزندانش مطلع می‌ساخت و علی(ع ) آن‌را می‌نوشت تا این‌که مصحف فاطمه تدوین شد».[13]

تأکید ائمه(ع) بر تغایر این مصحف با قرآن

از برخی روایات به دست می‌آید که مصحف فاطمه نزد اهل‌سنت امری شناخته شده بود و آنان می‌پنداشتند که شیعه بر اساس آموزه‌های اهل‌بیت(ع) معتقدند که بخشی از آیات تحریف و حذف شده در قرآن در این مصحف آمده است؛ از این‌رو ائمه به شدت وجود هرگونه آیات قرآن در این مصحف را انکار کرده‌اند.[14]

علامه عسگری در این مورد می‌نویسد: «برخی نویسندگان اهل‌سنت تهمت دیگری به مدافعان مکتب اهل‌بیت می‌زنند و می‌گویند که آنان قرآن دیگری دارند به نام مصحف فاطمه؛ زیرا نام کتاب فاطمه مصحف است و برخی از مسلمانان در صدر اسلام قرآن را مصحف می‌نامیدند».[15] در حدیثی از امام صادق(ع) می‌خوانیم: «به خدا قسم مصحف فاطمه نزد ما است و در آن یک آیه‌ی قرآن هم وجود ندارد».[16]

نشانه‌ی امامت

در یک حدیث طولانی امام رضا(ع) نشانه‌های امام را می‌شمارد و می‌فرماید: یکی از علامت‌های امام این است که مصحف فاطمه نزد او است.[17] امام صادق(ع) نیز می‌فرماید: پیش از این‌که امام باقر(ع) شهید شوند مصحف فاطمه را به من سپردند.[18]

این مصحف از زمان تدوین آن در دست ائمه بود و در میان آنان دست به دست گشت و اکنون در دست امام زمان(عج) است.

علم پیامبر(ص) نسبت به مصحف

از آن‌جا که مصحف فاطمه بنابر مفاد بیشتر روایات پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) و در زمان ائمه تدوین شده است؛ به همین دلیل رسول اکرم(ص) به آن اشاره نفرمود؛ اما این دلیل نمی‌شود که رسول خدا(ص) از آن آگاهی نداشته باشند. ما معتقدیم که پیامبر اکرم(ص) با اذن خدا از آینده با خبر بود. ایشان اکنون نیز طبق آیات قرآن، ناظر و شاهد تمام اعمال و حوادث است. این کتاب اختصاص به ائمه دارد و از نشانه‌های امامت است.

همان‌گونه که پیش از این گفته شد، اگر طبق برخی از روایات بگوییم قسمتی از این مصحف در زمان رسول خدا و با املای آن‌حضرت نوشته شده است، قهرا آن‌حضرت از این مصحف با خبر بود.

مضافا بر این‌که مصحف فاطمه(ع) جزء آیات قرآن نبود تا پیامبر(ص) موظف به ابلاغ و بیان آن باشد. و از طرفی پیامبر اسلام(ص) بسیاری از مسائل را بیان نفرمود و بیان آنها را واگذر به عترت کرده است.[19] بنابر این، لازمه‌ی خبر ندادن بی‌اطلاعی نیست.


[1]. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، محقق، مصحح، میر دامادی، جمال الدین،‏ ج 9، ص 186، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، دار صادر،چاپ سوم، 1414ق.

[2]. ابن بابویه‏ قمی، علی بن حسین‏، الامامة و التبصرة من الحیرة، ص 12، قم، مدرسة الإمام المهدی‏(عج)، چاپ اوّل‏، 1404ق.

[3]. همان، ص 50.

[4]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 1، ص 241، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

[5]. همان، ج 1، ص 238 – 239.

[6]. صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّی الله علیهم، محقق، مصحح، کوچه باغی، محسن بن عباسعلی،‏ ج 1، ص 156، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپ دوم، 1404ق.

[7]. آل عمران، 42.

[8]. طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج علی أهل اللجاج، محقق، مصحح، خرسان، محمد باقر، ج ‏2، ص 372، مشهد، نشر مرتضی، چاپ اول، 1403ق.

[9]. کافی، ج ‏1، ص 241.

[10]. الاحتجاج علی أهل اللجاج، ج ‏2، ص 372.

[11]. کافی، ج1، ص 241.

[12]. همان.

[13]. همان.

.[14] کافی، ج 1، ص 239: «وَ اللَّهِ مَا فِیهِ مِنْ قُرْآنِکُمْ حَرْفٌ وَاحِدٌ...».

[15]. عسکرى، سید مرتضی، معالم المدرستین‏، ج 2، ص 34، تهران، موسسة البعثه، چاپ چهارم، 1412ق.‏

[16]. کافی، ج 1، ص 238- 239.

[17]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج 4، ص 419، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.

[18]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 26، ص 47، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.

[19]. چنان که در حدیث متواتر ثقلین آمده است.« إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ مَا إِنْ تَمَسَّکْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا کِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی وَ إِنَّهُمَا لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّى یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ». شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج 1، ص 233، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، 1413ق؛ شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج 27، ص 34، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1409ق؛ ر. ک: «الفاظ حدیث ثقلین در منابع اهل سنت و شیعه»، 17344؛ «چرایی اهمیت حدیث ثقلین»، 34175.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • روایاتی وجود دارد که پیامد صبر بر از دست دادن کودکان خردسال را پاداش‌های بزرگی اعلام می‌کند. من که فرزندی نوجوان را از دست دادم، آیا از همان پاداش‌ها برخوردار خواهم بود؟
    43839 فضایل اخلاقی
    در قرآن کریم و روایات از تمام افرادی که در مصیبت عزیزان خود صبر کنند، تجلیل شده است: «الَّذینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصیبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ* أُولئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ»؛[1] کسانى که چون مصیبتى ...
  • چرا نیروهای یزید در همان لحظات اول امام حسین(ع) را شهید نکردند؟
    10446 حوادث روز عاشورا
    1. اگرچه در جنگ‌ها معمولاً نیروهای مهاجم برای ضربه زدن به طرف مقابل، از هر حیله و وسیله‌ای کمک می‌گیرند، تا دشمن را از پای در آورند، اما در تمام زمان‌ها حتی در بدوی ترین قبیله‌ها که بویی از تمدن و فرهنگ نبرده بودند، جنگ و نبرد دارای ...
  • «اصل مثبت» چیست؟
    8682 General Terms
    این اصل بیشتر در بحث استصحاب مورد گفتگو قرار گرفته است که هرگاه استصحابی جاری شود، و هدف از آن اثبات یک اثر شرعی باشد، اصل عقلی یا عادی را که واسطه بین مستصحب و آن اثر شرعی خواهد بود، «اصل مثبت» می‌نامند. به عبارت دیگر، هر ...
  • حضانت از بچه صغیر، بعد از فوت پدرش، به عهده‌ی چه کسی است؟
    18340 حضانت
    در مورد نگه‌دارى و پرورش بچه، مادر او بر جد او مقدم است، حتى در صورتى که مادر ازدواج مجدد کند، ولى در مسئله ولایت بر اموال، حق با جد پدری است و مادر ولایتى بر اموال کودک ندارد. ضمائم: پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، ...
  • منبع این حدیث کجاست؟ «به سخن توجه کن نه به سخنران». آیا در قرآن هم شبیه این مضمون وجود دارد؟
    6294 تبلیغ و گفتگو
    حدیث مورد سؤال در کتاب های غرر الحکم و فرج المهموم آمده است.[1] شبیه به این سخن امام علی (ع) در آیات قرآن نیز وجود دارد؛ نظیر: "... فَبَشِّرْ عِبادِ، الَّذینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِکَ الَّذینَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِکَ هُمْ أُولُوا الْأَلْباب‏"؛
  • علت حسادت قابیل به هابیل چه بوده است؟
    44930 تاريخ بزرگان
    داستان هابیل و قابیل؛ پسران آدم (ع) از جمله داستان های معروف در نزد پیروان ادیان الاهی است. این داستان در تورات و قرآن کریم ذکر شده است که هر کدام قسمت هایی از این داستان را نقل کرده اند. آنچه را ...
  • حکم دست دادن با مادر و خواهر خانم، چیست؟
    13074 برخی احکام
    لمس کردن بدن زن نا محرم و دست دادن با او حرام است و چون خواهر خانم انسان با انسان نامحرم است دست دادن با او جایز نیست. اما دست دادن با مادرخانم در صورتی که به قصد لذت جنسی نباشد اشکالی ندارد[1].
  • روح الارواح چیست؟ آیا اصطلاحی قرآنی یا عرفانی است؟
    2585 اصطلاحات
    عبارت و اصطلاح «روح الاواح»، در قرآن کریم و یا در روایتی از پیامبر اسلام(ص) و یا معصومان(ع) نیامده است، اما در کتاب‌های عرفانی این اصطلاح استفاده شده است. مقصود از «روح الارواح» موجودی است که فیض اوّل و منشأ و واسطه‌ی وجود موجودات دیگر است؛ از ...
  • بر اساس سنت اسلامی انگشتر را باید در دست راست گذاشت؟
    117234 حرمت طلا و حریر برای مردان
    یکی از سنت‌های پیامبر اسلام(ص) و ائمه(ع) انگشتر به دست کردن است که در روایات ما اشاره‌هایی در مورد جنس، شکل و طرح روی آن وجود دارد. علاوه بر اینها توصیه شده است که بهتر است انگشتر در دست راست باشد. تمام احکامی که اسلام درباره‌ی گذاشتن انگشتر ...
  • بدعت چیست و چه احکامی بر آن مرتب است؟
    21375 مبانی شیعه
    "بدعت" در لغت به معنای کار نو و بی‌سابقه است و در اصطلاح به معنای "ادخال ما لیس من الدین فی الدین" است؛ یعنی نسبت دادن چیزی به دین در حالی‌که در واقع جزو دین و شریعت نیست. بدعت‌گذاری در دین از گناهان کبیره است. تخریب اماکن آنها بدون کسب ...

پربازدیدترین ها