جستجوی پیشرفته
بازدید
10248
آخرین بروزرسانی: 1398/07/08
خلاصه پرسش
چگونه به عدم باز می‌گردیم؟
پرسش
چگونه به عدم باز می‌گردیم؟
پاسخ اجمالی

منظور از "برگشت به عدم" چیست؟ آیا منظور، برگشتن به حالت قبل از تولد است؟ مثل کسانی که می‌گویند کاش متولد نشده بودیم.

بدیهی است که راهی برای برگشتن به حالت گذشته وجود ندارد؛ زیرا زمان گذرا است و با خواست و میل و ارادۀ ما از حرکت باز نمی‌ایستد و به عقب هم بر نمی‌گردد. پس بازگشت به عدم به این معنا امکان پذیر نیست. اما اگر منظور از عدم "مرگ" است، باید توجه داشت که مرگ، عدم نیست، بلکه دگرگونی از حالتی به حالت دیگر و انتقال از عالمی به عالم دیگر است.

بنابراین، با قبول این نظر، مرگ در واقع تکامل و حرکت به جلو محسوب می‌شود؛ چنانچه مولوی سروده است:

از جمادی مردم و نامی شدم

و از نما مردم، به حیوان سر زدم

مردم از حیوانی و آدم شدم

پس چه ترسم، کی ز مردن کم شدم

حمله ی دیگر بمیرم از بشر

تا برآرم از ملائک بال و پر

بار دیگر از ملک قربان شوم

آنچه اندر وهم ناید، آن شوم

پس عدم گردم عدم[1]، چون ارغنون

گویدم که "انا الیه راجعون".[2]

یعنی، آدم شدن در پی گذر از مراحلی؛ مانند جسم بودن، گیاه شدن و حیوان شدن است. در واقع هرکدام از این مراحل سه‌گانه در پی مرگ مرحلۀ قبل به دست آمده است،[3] پس نتیجه می‌گیرد، الآن هم که بمیرم، به نابودی و فنا و عدم نمی‌رسم، بلکه به مرحلۀ بالاتری صعود می‌کنم و آن عالم ملائک و فرشتگان است.

فلاسفه هم زنده شدن پس از مرگ را بازگشت از عدم نمی‌دانند و معتقدند که "اعاده معدوم بعینه" ممتنع و محال است،[4] و اگر کسی گمان کند که قیامت و معاد، اعادۀ معدوم و به وجود آمدن دوبارۀ چیزی است که معدوم و نابود شده است، به خطا رفته؛ زیرا اولا: با مرگ، چیزی نابود نمی‌شود، بلکه مرگ نوعی استکمال است و با جدا شدن روح از بدن،- روح که حقیقت واقعی انسان را تشکیل می‌دهد- به حیات خود ادامه می‌دهد و حتی توانایی و قدرت او بسیار بیشتر از زمانی است که تدبیر بدن را به عهده داشت. ثانیاً: معاد و قیامت به معنای به وجود آمدن دوباره و پس از عدم نیست، بلکه به معنای عود و بازگشت است که منظور از آن، بازگشت به سوی خدا است، نه بازگشت از عدم به وجود.

پس به طور خلاصه باید گفت: بازگشت به عدم معنا ندارد و راهی برای آن نیست.[5] ،[6]


[1]. بدیهی است که منظور از عدم در این کلام، عدم به همان معنایی است که مولوی در ابیات بالا بدان اشاره کرده است؛ یعنی از حالتی به حالت بالاتر رفتن.

[2]. مولوی، مثنوی معنوی، دفتر سوم ، ص 512 .

[3]. طبق دیدگاه مکتب صدرایی این مرگ از نوع لبس بعد از لبس است، نه خلع بعد از لبس.

[4]. برای آگاهی از ادلۀ فلاسفه، ر. ک: طباطبائی، سید محمد حسین، نهایة الحکمة، ص 25-22، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1404ق، 1362ش.

[5]. در فلسفه، این بحث مطرح است که آیا موجود معدوم می‌شود؟ و اگر هیچ موجودی معدوم نمی‌شود، آیا این قانون مستلزم ازلیت و ابدیت اشیا است، یا نه؟ در این مقوله از دو راه استدلال شده است، راه تجربی که از طرف لاوازیه بیان شد، و راه فلسفی. برای آگاهی بیشتر، ر. ک: طباطبائی، سید محمد حسین، اصول فلسفه و روش رئالیسم، مقدمه، پاورقی، مطهری، مرتضی، ج 3، ص 121- 111؛ طباطبائی، سید محمد حسین، نهایة الحکمة، ص 326.

[6]. ر. ک: (چگونگی معاد و دلایل آن از دیدگاه فلاسفه و متکلمان)، 5373.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • آیا مقصود از درهای دوزخ، همان طبقات جهنم است؟
    3654 اوصاف بهشت و جهنم
    ممکن است درهاى جهنم به معناى درهایى باشد که بر حسب اعمال انسان‌ها تنظیم شده است و هر گروهى را به تناسب عمل خود به دوزخ می‌برند، همان‌گونه که درهاى بهشت نیز چنین است؛[1] لذا یکى از درهاى آن «باب المجاهدین» نام دارد،
  • بر اساس روایات، آیا روزه دوشنبه‌ها و پنج‌شنبه‌ها ویژگی خاصی دارد؟
    10540 روزه های مستحب، مکروه و حرام
    گفتنی است که حکم کلّی استحباب روزه، مقید به روز خاصی از هفته نیست، اما در مورد ویژگی دوشنبه و پنج‌شنبه در میان روزهای هفته تقریباً عموم اهل سنت، روزه این دو روز را دارای استحباب بیشتری می‌دانند، اما صاحب‌نظران شیعی در این مورد نظریات مختلفی مبنی بر ...
  • آیا ابن سینا کتاب اشاراتش را هنگام فرار از دست غزنویان نوشت؟!
    969 منطق و فلسفه
    هر چند زندگی بوعلی سینا دارای فراز و نشیب فراوان بوده و مسافرت‌ها و جابجایی‌های اجباری زیادی داشت، اما آن مقدار که تفحص و جست‌وجو کردیم به منبع معتبری که به محل نوشتن کتاب اشارات و کیفیت روحی ابن سینا را در حال نگارش این ...
  • چرا انسان نمی‌تواند نعمت حیات را از خود سلب کند؟
    8655 خودکشی
    اگر منظور شما این است که چرا انسان مجاز نیست نعمت حیات را از خود سلب کند، در جواب باید گفت:عقل و فطرت هر انسانی، می‌فهمد که از بین بردن هر نعمتی از نعمت­های جهان، امری ناپسند و مذموم است و این مطلب به قدری روشن است، که ...
  • چگونه به عنوان شیعه واقعی در میان اهل سنت زندگی کنم؟
    9857 شیعه و دیگر مذاهب
    رعایت مسائل و وظایفی که امامان برای شیعیان بر شمرده اند بر همه لازم است، ولی برای کسانی که بین اهل سنت زندگی می کنند رعایت این اوصاف واجب تر است. با توجه به این که شما در مناطقی زندگی می کنید که با اهل سنت ارتباط دارید، باید ...
  • آیا گرم و سوزاننده بودن برای آتش، یا قلب و چشم و گوش برای انسان از ذاتیات هستند یا از عرضیات؟
    4091 جوهر و عرض
    در مورد این سؤال و موارد مشابه چند نکته را باید در نظر داشت. 1. فیلسوف و حکیم مانند فقیه و دیگر اندیشمندانی که حوزه کار آنها مباحث کلی، مفاهیم و عناوین است، موظف به تشخیص موضوع نیستند؛ شناخت موضوع وظیفه علوم جزئی مناسب با آن موضوع است. ...
  • چگونه می‌توان هماهنگی نظام تشریعی با طبیعت را ثابت کرد؟
    3721 هستی شناسی
    مقصود از نظام تشریع، قوانین و مقرراتی است که برای انسان در زندگی دنیایی اعتبار شده است. منظور از نظام طبیعت همان نظام تکوین، یعنی نظام واقعیت خارجی است. با این مقدمه دلیل لزوم هماهنگی نظام تشریع با تکوین روشن می‌شود؛ زیرا مقصود از آن این است که ...
  • چگونه می‌توان راست‌گو و دروغ‌گو بودن شخص مدعی وحی را تشخیص داد؟
    9426 کلام قدیم
    وحى در لغت به معناى «انتقال مطلبى به صورت سریع و مخفى» می‌باشد، اما در اصطلاح به آن «شعور و درک ویژه‌اى که مختصّ انبیا است و کلام خدا را بدون واسطه یا با واسطه می‌شنود» اطلاق می‌گردد.اگر کسى ادعاى وحى همراه با نبوت ...
  • ثواب قرائت کدام یک از سوره های قرآن بیشتر است؟
    115123 علوم قرآنی
    قرآن کتاب عمل است. از نظر اسلام باید به قرآن مجید به عنوان کتاب زندگی و یک مجموع کامل درس های انسان سازی نگاه کرد .کسانی که به دنبال قرائت و تلاوت صرف سوره یا سوره هایی که ثواب بیشتری دارند ، از برکات سوره های دیگر محروم می شوند.باید ...
  • انتقاد سازنده دارای چه شرایط و ویژگی‌هایی است؟
    6768 بیشتر بدانیم
    انتقاد که در حقیقت تعبیر دیگر نهی از منکر است؛ یعنی نقد عملکرد افراد، شخصیت‌ها و...، اگر با شرایط و با استفاده از مکانیسم مناسب انجام گیرد، تأثیر مثبت و بسیار سازنده دارد و باعث رشد و تعالی خواهد بود؛ از این‌رو، باید شرایطی را در نظر گرفت ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    925775 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    616351 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548281 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452199 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    439408 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    387938 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    384911 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376185 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338482 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    326880 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...