جستجوی پیشرفته
بازدید
23402
آخرین بروزرسانی: 1398/11/20
خلاصه پرسش
جایگاه شفاعت در قیامت چگونه است؟
پرسش
جایگاه شفاعت در قیامت چگونه است؟
پاسخ اجمالی

شفاعت به معنای تقویت و نیرو بخشیدن به شخص ضعیف است. و شفیع به کسی گفته می‌شود که نیازمند را کمک کند و او را به حد اعتدال و عدم نیازمندی برساند.

شفاعت در روز قیامت مخصوص خداوند است. و به افراد دیگری نیز این اجازه داده شده است که از دیگران شفاعت کنند. از روایات فراوانی که در این زمینه وارد شده، معلوم می‌شود که شفیعان در روز قیامت فراوان‌اند. از جملۀ آنها انبیای الاهی، علما، شهدا، ملائکه، مؤمنان، اعمال صالح، امامان معصوم و قرآن‌اند.

کسى لیاقت شفاعت شدن را دارد که علاوه بر اذن الاهى، به خدا و پیامبران الاهى و روز رستاخیز و آنچه خدا بر پیامبرانش نازل فرموده، از جمله حقانیت شفاعت، ایمان راستین داشته باشد و این ایمان را تا آخر عمر حفظ کند.

پاسخ تفصیلی

برای روشن شدن پاسخ توجه به چند نکته ضروری است:

  1. معنای شفاعت

شفاعت به معنای تقویت و نیرو بخشیدن به شخص ضعیف است. و شفیع به کسی گفته می‌شود که نیازمند را کمک کند و او را به اعتدال و عدم نیازمندی برساند.[1]

  1. شفاعت کنندگان

الف) شفاعت کنندگان از نظر قرآن

طبق آیات قرآن کریم، شفاعت در روز قیامت مخصوص خداوند است.[2] خداوند به افرادی که بخواهد اذن شفاعت می‌دهد، - همان‌طور که علم غیب مخصوص خداوند است و خداوند آن‌را به رسول خود داده است. -[3] شفاعت هم مخصوص خداوند است و خداوند آن‌را به رسول الله(ص) و کسان دیگری اعطا نموده است.

اقسام شفاعت

شفاعت بر دو قسم است: تکوینى و تشریعى.

شفاعت تکوینى از تمامى اسباب جهانی سر می‌زند، و همه اسباب نزد خدا شفیع هستند؛ چون میان خدا و مسبب خود واسطه‌‏اند.

اما شفاعت تشریعى و قانونی نیز بر دو قسم است:

  1. شفاعتى که در دنیا اثر بگذارد، و باعث آمرزش الاهی، و یا قرب به درگاه او گردد که شفیع و واسطه میان خدا و بنده در این قسم شفاعت، چند طائفه‌‏اند: اوّل؛ توبه کنندگان از گناه،[4] دوم؛ مؤمنان به رسول خدا(ص)،[5] سوم؛ عمل صالح انسان،[6] چهارم؛ قرآن کریم،[7] پنجم؛ هر چیزی که با عمل صالح ارتباطى دارد؛ مانند مسجدها، مکان‌های متبرکه، ایام الله و انبیا،[8] ششم؛ ملائکه،[9] هفتم؛ مؤمنان که براى خود و برادران ایمانى خود، استغفار می‌کنند.[10]
  2. شفیعانی که در روز قیامت شفاعت می‌کنند. از آیات قرآن استفاده می‌شود که شفیعان در روز قیامت فراوان‌اند؛ از جمله انبیای الاهی،[11] علما، شهدا، ملائکه[12]و مؤمنان هستند.

ب) شفاعت کنندگان از نظر روایات

روایات زیادی از طریق شیعه و سنی در این باب وارد شده است که به نمونه‌‌هایی از آنها اشاره می‌شود:

  1. از امام صادق(ع) در مورد شفاعت رسول خدا(ص)در روز قیامت سؤال شد، امام فرمود: در آن‌روز در حالی‌که مردم از شدت عرق نای سخن گفتن ندارند، سراغ حضرت آدم(ع) می‌روند و می‌گویند: برای ما شفاعت کن. حضرت آدم می‌فرماید: من شایستگی این کار را ندارم، نزد نوح(ع) بروید، آنها نزد حضرت نوح می‌روند، نوح هم آنها را ارجاع به پیامبر بعدی می‌دهد، همین‌طور تا می‌رسد به حضرت عیسی(ع)، عیسی(ع) هم آنها را به پیامبر اسلام(ص) ارجاع می‌دهد. پس سراغ پیامبر می‌روند و از او درخواست شفاعت می‌کنند. پیامبر می‌فرماید بیایید برویم، با هم به در بهشت می‌روند و رو به باب الرحمه به سجده می‌افتند، سجده طولانی. این‌جا است که خداوند به پیامبر می‌فرماید سرت را بالا بگیر، شفاعت کن شفاعت می‌شوند؛ درخواست کن عطا می‌شود...".[13]
  2. پیامبر(ص): "هر پیامبری از خدا درخواستی دارد، اما من درخواست خود را برای قیامت ذخیره کرده‌‌ام و آن شفاعت برای امت است".[14]
  3. امام صادق(ع): "هر کس سه چیز را انکار کند، از شیعیان ما نیست: معراج رسول خدا(ص)، سؤال در قبر و شفاعت".[15]
  4. امام باقر(ع): "رسول خدا(ص) اجازه شفاعت امتش را دارد. ما نیز شفاعت شیعیان خود را می‌کنیم و شیعیان‌ ما نیز اهل خودشان را شفاعت می‌کنند"[16].
  5. شرایط شفاعت شوندگان

تربیت دینى اقتضا می‌کند اشخاصى که در بارۀ آنها شفاعت می‌شود معین نباشند، بلکه به صورت مبهم بیان شوند،[17] چنان‌که قرآن کریم نیز اشخاص شفاعت شونده را تعیین نکرده، بلکه اوصاف و ویژگی‌های آنها را بیان نموده، و می‌فرماید: "هر کسى در گروِ اعمال خویش است، مگر اصحاب یمین که در بهشت‌ها قرار دارند و از یکدیگر سراغ مجرمان را گرفته، می‌پرسند؛ چرا دوزخى شدید؟! می‌گویند: ما از نمازگزاران نبودیم، و به مسکینان طعام نمی‌خوراندیم، و پیوسته با اهل باطل هم‌نشین و هم‌صدا بودیم، و روز قیامت را تکذیب می‌کردیم، تا وقتى که یقین برای مان حاصل شد، در آن هنگام است که دیگر شفاعت شافعان براى آنان سودى ندارد".[18]

این آیه می‌فرماید: اهل دوزخ به دلیل داشتن این چهار صفت؛ یعنى ترک نماز، ترک انفاق در راه خدا، فرو رفتگى در دنیا و تکذیب روز حساب، دوزخى شده‌‏اند. این چهار صفت(رذیله) امورى هستند که ارکان دین را منهدم می‌سازند. بر عکس اقامۀ نماز، انفاق، ترک دنیا و اعتقاد به قیامت، دین خدا را بپا می‌دارند؛ چون دین‌داری عبارت است از اقتدا به هادیانى که خود معصوم و طاهر باشند، و این نمی‌شود، مگر به این‌که از دل‌بندى به زمین و زیورهاى فریبندۀ آن دورى کنند، و به سوى دیدار خدا روى آورند که اگر این دو صفت محقق شود، هم از(هم‌نشینی و هم‌صدای با اهل باطل) اجتناب شده، و هم از(تکذیب یوم الدین).

لازمۀ این دو صفت توجه به سوى خدا و سعى در رفع حوایج جامعه است. به عبارت دیگر، می‌توان از اوّلى به نماز و از دومى به انفاق در راه خدا تعبیر کرد. پس قوام دین از دو جهت علم و عمل به این چهار صفت است. و این چهار صفت بقیۀ ارکان دین را هم در پى دارد؛ چون مثلا کسى که یکتاپرست نیست و یا نبوت را منکر است، ممکن نیست داراى این چهار صفت شود.[19]

نتیجه این‌که کسى لیاقت شفاعت شدن را دارد که دارای شرایط زیر باشد:

  1. ایمان راستین به خدا و انبیا الاهى و روز رستاخیز و آنچه خدا بر پیامبرانش نازل فرموده، داشته باشد؛ چون در آیاتى از قرآن است کـه وقـتـى از کـافران و مشرکان سؤال شود که چرا در دوزخ گرفتار شدید؟ می‌گویند: "فما لنا من شافعین"؛[20] (ما هیچ شفاعت کننده‌ای نداریم). پس کفار قابلیت شفاعت را ندارند. در سورۀ انبیاء آیۀ 28 می‌خوانیم: "پیامبران و ملائکه شفاعت نمی‌کنند، مگر برای کسی که مورد رضایت باشد".[21] و از حضرت رضا(ع) تفسیر این آیه را پرسیدند. امام فرمود: "مقصود پسندیدگی در امر دین است". بنابراین، شفاعت مخصوص افراد گناه‌کار است به شرط آن که در عقیده و دین خود مورد رضایت باشند و معاندان و ناصبان و منکران از آن محروم‌اند.
  2. افرادی که ایمان به حقانیت شفاعت داشته باشند. رسول اکرم(ص) می‌فرماید: "خدا کسى را که ایمان به شفاعت من ندارد، مشمول شفاعت من قرار نمی‌دهد".[22]

3و 4. کسانی که اهل نماز و کمک به فقرا باشند.

چنانچه در سورۀ مدثر[23] علت به دوزخ رفتن مجرمان را، ترک نماز و کمک نکردن به فقرا و تکذیب روز جزا می‌شمارد. حـضـرت صادق(ع ) فرمود: "به شفاعت ما نمی‌رسد هر آن‌کس که نماز را سبک بشمارد".[24]

به هر حال، شفاعت یک موضوع مطلق نیست، بلکه دارای قیود و شرایطی است - هم در بارۀ گناه و جرم، و هم در جهت شفاعت کننده و هم در جهت شفاعت شونده -. کسانی که معتقد به این اصل هستند برای این‌که از این فرصت گرانبها استفاده کنند و مشمول شفاعت قرار گیرند، ناگزیرند که شرایط آن‌را فراهم سازند و از گناهانی نظیر ظلم و شرک و ... که مشمول شفاعت نمی‌شود، دوری کنند و یا رفتار خود را طوری تنظیم کنند که مورد عنایات شفاعت کنندگان قرار گیرند.[25]


[1]. طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 1، ص 157، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق.

[2]. بقره، 256؛ زمر، 44.

[3]. جن، 27.

[4]. زمر، 54

[5]. حدید، 28.

[6]. مائده، 9.

[7]. مائده، 16.

[8]. نساء، 64.

[9]. مؤمن، 7.

[10]. بقره، 286.

[11]. انبیاء، 28.

[12]. زخرف، 86.

[13]. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق، مصحح، موسوی جزائری، سید طیب،‏ ج 2، ص 25، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، 1404ق.

[14]. شیخ مفید، اختصاص، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، محرمی زرندی، محمود، ص 37، قم، المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید، چاپ اول، 1413ق.

[15]. "مَنْ أَنْکَرَ ثَلَاثَةَ أَشْیَاءَ فَلَیْسَ مِنْ شِیعَتِنَا الْمِعْرَاجَ وَ الْمُسَاءَلَةَ فِی الْقَبْرِ وَ الشَّفَاعَةَ". شیخ صدوق، امالی، ص 294- 295، بیروت، اعلمی، چاپ پنجم، 1400ق.

[16]. تفسیر القمی،‏ ج 2، ص 202؛ «شفاعت شیعیان امام علی(ع) در حق دیگران»، 108000.

[17]. المیزان فی تفسیر القرآن، ج 1، ص 159.

[18] ."کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ، إِلَّا أَصْحابَ الْیَمِینِ، فِی جَنَّاتٍ یَتَساءَلُونَ، عَنِ الْمُجْرِمِینَ ما سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ؟ قالُوا: لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ، وَ لَمْ نَکُ نُطْعِمُ الْمِسْکِینَ، وَ کُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِینَ، وَ کُنَّا نُکَذِّبُ بِیَوْمِ الدِّینِ، حَتَّى أَتانَا الْیَقِینُ، فَما تَنْفَعُهُمْ شَفاعَةُ الشَّافِعِینَ". مدثر، 48- 40.

.[19] المیزان فی تفسیر القرآن، ج 1، ص 169 – 170.

[20]. شعراء، 100.

[21]. "و لایشفعون الا لمن ارتضی".

[22]. "مَنْ لَمْ یُؤْمِنْ بِشَفَاعَتِی فَلَا أَنَالَهُ اللَّهُ شَفَاعَتِی". امالی، ص 7.

[23]. مدثر، 48- 40.

[24]. "إِنَّ شَفَاعَتَنَا لَا تَنَالُ مُسْتَخِفّاً بِالصَّلَاةِ". امالی، ص 484.

[25]. برای آگاهی بیشتر، ر. ک: نفى مالکیت نفع و ضرر از پیامبر و طلب شفاعت و شفا از ایشان، سؤال 84 (سایت: 2378)؛ «شفاعت و رضاى الاهى»، 124.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    925775 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    616352 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548281 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452200 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    439412 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    387938 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    384911 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376188 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338482 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    326880 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...