جستجوی پیشرفته
بازدید
4001
آخرین بروزرسانی: 1397/06/02
خلاصه پرسش
چرا پیامبران در برخی موارد با خداوند مجادله کرده و خواستار تغییر نظر پروردگار بودند و چرا پیامبر اسلام(ص) نگران ابلاغ دستور خدا در مورد جانشینی امام علی(ع) بوده و به همین دلیل خواستار عدم ابلاغ و یا تأخیر در آن شد؟!
پرسش
سلام علیکم؛ آیا تعبیر «یستعفی لی» در قسمتی از خطبه غدیر که از قول پیامبر اکرم(ص) آمده: «وسألت جبرئیل ان یستعفی لی عن تبلیغ ذلک الیکم»، صحیح است، سند آن چیست؟ چطور می‌شود پذیرفت در آیه «یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک....» که پیامبر به رسول خطاب می‌شود، ایشان در صدد شانه خالی کردن از وظیفه خود باشد؟ خواهشمند است به مقدار مقتضی موضوع را روشن نمایید.
پاسخ اجمالی
پیامبران(ع) اگر چه در راستای وظیفه‌شان مطیع بی‌چون و چرای حق بودند، و حتی از کشته شدن در این راه واهمه‌ای نداشتند، اما همان‌ بندگان خاص خدا نسبت به برخی فرامین پروردگار که - با توجه به شرایط موجود - به نظرشان غیر مترقبه می‌آمد، با فرشته وحی به گفت‌وگو و مجادله می‌پرداختند. این جدال با فرستادگان الهی، به معنای مخالفت با تصمیمات پروردگار نبود - که چنین کاری از گناهان بزرگ بوده و چنین نسبتی دور از ساحت پیامبران الهی است- بلکه گاهی از سر رأفت و دلسوزی برای برداشتن عذاب از امت، مهیا نبودن جامعه هدف برای پذیرش مأموریت محول شده و مواردی از این دست بوده است.
درخواست ابراهیم(ع) برای دور کردن عذاب از قوم لوط، پیشنهاد موسی(ع) در مورد ابلاغ رسالت توسط هارون(ع) به جای ایشان و نیز درخواست تجدید نظر در ابلاغ مسئله جانشینی در غدیر، همه در همین راستا است. روشن است که پیامبر اکرم(ص) در این‌جا قصد شانه خالی کردن از بار این مسئولیت را نداشت، بلکه ایشان گمان می‌کرد که هنوز شرایط برای این مأموریت فراهم نیست و از طرفی شاید تصمیم قطعی خدا این نباشد که ابلاغ این موضوع، فوراً انجام شود و بر این اساس درخواستش برای این بود که نظر قطعی و نهایی خدایش را بداند. حضرتشان از آن بیمناک بود که مخالفان و منافقان این باور را جا بیندازند که پیامبر(ص) همه تلاش‌‌های 23 ساله مسلمانان را به نفع دامادش مصادره کرده است! چنان‌که خود آن‌حضرت می‌فرماید: من به برتری جمعیت منافقان، حیله‌گران و تمسخرکنندگان اسلام، بر پارسایان امتم آگاهی داشتم.
 
پاسخ تفصیلی
خطبه غدیر را در منابع شیعه و اهل‌سنت با برخی تفاوت‌ها در نقل می‌توان یافت. اما آنچه را که در پرسش مطرح شده را می‌توان در برخی منابع شیعی مشاهده کرد،[1] که صرف نظر از سند، محتوای چنین گزارشی می‌تواند توجیه پذیر باشد:
پیامبران(ع) در راستای وظیفه‌شان مطیع بی‌چون و چرای حق بوده و حتی از کشته شدن واهمه‌ای نداشتند، چنان‌که ابراهیم(ع) در راه ادای رسالت و مبارزه با بت‌پرستی، حتی از سوختن در آتش هراسی نداشت. اما همو در رابطه با عذاب قوم لوط هنگامی که از سوی پروردگار به او خبر رسید که قرار است آنان را عذاب کند، به مجادله برخاست: «فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْراهیمَ الرَّوْعُ وَ جاءَتْهُ الْبُشْرى‏ یُجادِلُنا فی‏ قَوْمِ لُوطٍ»؛[2]هنگامى که شگفتی ابراهیم فرو نشست، و بشارت به او رسید، درباره عذاب قوم لوط، با ما مجادله و گفتگو می‌‏کرد!
روشن است که مجادله ابراهیم با فرشتگان به معنای مخالفت با تصمیم پروردگار نبود - که چنین کاری از گناهان بزرگ بوده و چنین نسبتی دور از ساحت آن‌حضرت می‌باشد- بلکه از سر دلسوزی و به امید بازگشت و توبه آن مردم، خواستار تأخیر عذاب بود.[3] و یا در حقیقت پرسش از این بود که این امر مشروط به شرطی بود و آیا آن شرط حاصل شده است؟[4]
خبر نابودی قوم لوط با عذابی هولناک، این پیامبر مهربان را دل‌نگران کرده بود و گویا چون اندک امیدی به توبه آنان داشت با التماس و زاری در درگاه خدا خواستار تأخیر عذاب بود و چنین رویکردی نشان از نافرمانی او نخواهد بود!
و یا آن‌جا که خداوند به موسی(ع) فرمود به سوی فرعون برو، و آن‌حضرت گفت: «پروردگارا! از آن بیم دارم که مرا تکذیب کنند».[5] یا این‌که می‌گوید: «آنان مدعی‌اند که من گناهی مرتکب شدم و هراس دارم(در حین انجام مأموریت) مرا بکشند»[6] آیا این درد دل موسی(ع) با خدا نشانی از نافرمانی او دارد؟!
این‌گونه است داستان زکریا(ع)، هنگامی که از جانب خداوند به آن‌جناب مژده فرزند داده شد و  او تقاضای نشانه کرد: «قالَ رَبِّ اجْعَلْ لی‏ آیَةً»![7] مگر ایشان به لطف و قدرت خداوند ایمان نداشت؟! آیا این تقاضا نشانی از بی‌اعتمادی به مژده خداوند بود؟! قطعاً این‌گونه نیست، بلکه براى تأکید بیشتر بوده و این‌که ایمان او به این مطلب ایمان شهودى گردد، تا قلبش مالامال از اطمینان شود، همان‌گونه که ابراهیم خلیل(ع) تقاضاى مشاهده صحنه معاد براى آرامش هر چه بیشتر قلب می‌نمود. نمونه‌هایی از این دست در داستان زندگی پیامبران فراوان است.
داستان عذر خواهی پیامبر(ع) از جبرئیل در ابلاغ ولایت، نیز در همین راستا قابل تحلیل است.
این‌که پیامبر(ص) می‌فرماید من در ابتداى امر از جبرئیل خواستم مرا از ابلاغ این مطلب به شما معذور دارد؛ مانند داستان دیگر انبیا است.
آنچه در این مقال می‌توان گفت این است که پیامبر اسلام(ص) در اجرای فرامین الهی، مأموریت‌های به مراتب سخت‌تر از این‌را تحمل نموده است؛ مانند محاصره اقتصادی در شعب ابی‌طالب، هجرت به مدینه، جنگ‌های سخت با مشرکان. اما به نظر می‌رسد برخی فرامین و مژده‌های پروردگار که به پیامبران ابلاغ می‌شد -با توجه به شرایط موجود- به نظرشان غیر مترقبه می‌آمد، حضرت زکریا که مژده فرزندی را به او دادند، با توجه به سن بالای خود و نازا بودن همسرش، این خبر برایش عجیب به نظر ‌آمد؛ لذا در ابتدای امر آن اطمینان قلبی برایش حاصل نشده بود؛ از این‌رو تقاضای نشانه کرد. یا در داستان زنده کردن مردگان برای حضرت ابراهیم(ع) در عین ایمان به معاد برای اطمینان قلبی تقاضای مشاهده عینی می‌نماید. و نیز ماجرای حامله شدن و وضع حمل مریم(س) که او با آنکه می‌دانست خدا پشتیبان اوست، درد دلهایی با خدایش داشت و پروردگار برای آنکه علم الیقین او به عین الیقین تبدیل شود، معجزاتی پیاپی را به او نمایاند.
برخورد پیامبر(ص) در ارتباط با مسئله مهم جانشینی در غدیر، نیز در این راستا می‌تواند باشد. اگر پیامبر فرمود مرا از این مأموریت معذور دارید، قطعاً برای شانه خالی کردن از بار این مسئولیت نبود، بلکه به نظر ایشان جامعه و مردم برای پذیرش این مسئله مهم مهیا نبودند و فکر می‌کرد که اگر این موضوع به زمان دیگری موکول شود، شاید بهتر باشد؛ زیرا حضرتش از آن بیمناک بود که مخالفان بگویند همه این تلاش‌ها در طول 23 سال برای جانشینی دامادش بود. از آن‌جا که جانشین پیامبر در این ابلاغ، داماد و پسر عمویش بود، می‌ترسید که مردم زیر بار نرفته و بگویند که پیامبر(ص) تلاش تمام مسلمانان را به نفع خود و خانواده‌اش مصادره می‌کند! بویژه این‌که برخی از على(ع) دل خوشى نداشتند؛ چون در جنگ‌هایى؛ مانند «بدر» و «احد»، افرادی از بستگان آنها را کشته بود.
این مسئله به وضوح در سخنان خود پیامبر(ص) آمده است: «زیرا که من به این نکته واقف بودم که تعداد اهل نفاق و دغل و دورویى بر پرهیزگاران امّتم غالب‌اند، و مسخره‌‏کنندگان اسلام را می‌شناختم، همان‌ها که در کتاب خدا این‌گونه وصف شده‌‏اند: چیزى با دهان‌هایشان می‌گویند که در دل‌هایشان نیست.[8] و آن‌را [سخنى کوچک و آسان‏] می‌پنداشتند و حال آن‌که در نزد خداوند، بزرگ و عظیم است.[9] و شدّت آزارم را بدان‌جا رساندند که مرا اُذُن (ساده‌لوح) نامیدند، چون می‌پنداشتند که به هر شنیده‌ای ترتیب اثر می‌دهم، تا این‌که خداوند این آیه را نازل فرمود: «و از آنان کسانی‌اند که پیامبر را می‌آزارند و می‌گویند: او [سراپا] گوش است! بگو: او شنونده‌ای نیکو است براى شما! به خدا ایمان دارد و مؤمنان را باور دارد.[10]
همه اینها باعث شد تا اعلام این پیام بر رسول خدا(ص) سخت باشد. و آن‌حضرت از رساندن آن پیام به مردم نگران باشد و بیم آن داشته باشد که با عکس‌العمل نامطلوب مردم روبرو شود و اساس دین به خطر بیفتد.
اما با دستور مؤکدى که در این آیه آمده و با اطمینانى که خداوند به پیامبر خود داد و وعده فرمود که او را از آسیب مردم حفظ خواهد کرد، پیامبر خدا در غدیر خم، مسلمانان را که همراه با او از سفر حج برمی‌گشتند، جمع کرد و پس از ایراد خطبه‌‏اى دست على بن ابی‌طالب را گرفت و او را به همه مردم نشان داد و فرمود: اى مردم هر کس را که من مولاى او هستم، این على مولاى او است. و بدین‌گونه مأموریت مهم و خطیر خود را انجام داد.
 

[1]. مانند: فتال نیشابورى، محمد بن احمد روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ج ‏1، ص 92، قم، رضى، چاپ اول، 1375ش؛ طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج علی أهل اللجاج، محقق، مصحح، خرسان، محمد باقر، ج 1، ص 59، مشهد، نشر مرتضی، چاپ اول، 1403ق؛ ابن طاووس، علی بن موسی، الیقین فی اختصاص مولانا علی علیه السلام بإمرة المؤمنین، محقق، مصحح، انصاری زنجانی خوئینی، اسماعیل، ص 349، قم، دار الکتاب، چاپ اول، 1413ق.
[2]. هود، 74.
[3]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏9، ص 176، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.
[4]. فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج ‏18، ص 377، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق.
[5]. شعراء، 10- 12. «وَ إِذْ نادى‏ رَبُّکَ مُوسى‏ أَنِ ائْتِ الْقَوْمَ الظَّالِمینَ، قَوْمَ فِرْعَوْنَ أَ لا یَتَّقُونَ، قالَ رَبِّ إِنِّی أَخافُ أَنْ یُکَذِّبُون»
[6]. همان، 14.
[7]. آل عمران، 41.
[8]. فتح، 11. «یَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ ما لَیْسَ فِی قُلُوبِهِم‏».
[9]. نور، 15. «هَیِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللهِ عَظِیم‏».
[10]. توبه 61. «وَ مِنْهُمُ الَّذینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنینَ».
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    642319 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    470188 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    467591 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    425466 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    395214 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    393484 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    352773 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    339429 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    328592 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    311050 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...