جستجوی پیشرفته
بازدید
91558
آخرین بروزرسانی: 1399/07/28
خلاصه پرسش
چرا پیامبر اسلام(ص) اجازه داشتند که بیش از چهار زن بگیرند؟
پرسش
به چه دلیل داشتن بیش از چهار همسر برای حضرت محمد(ص) جایز بود؟
پاسخ اجمالی

موضوع ازدواج و تعداد همسران پیامبر اسلام(ص) بسیار مورد سؤال قرار گفته است، اما باید گفت؛

اوّلا: پیش از آن‌که حکم حرمت ازدواج بیش از چهار زن نازل شود، همه‌ی زنان آن‌حضرت به عقد ایشان درآمده بودند.

ثانیا: ازدواج‌های پیامبر(ص) برای اهداف والایی مثل نجات برخی از زنان (سوده و ام حبیبه دختر ابوسفیان) از افتادن در دامن قبایل کافر و مشرک، تحکیم روابط با قبایل بزرگ عرب و جلب حمایت آنان (ازدواج با عایشه و حفصه)، حفظ مقام و آبروی بعضی از زنان با شخصیت (زینب بنت جحش)، جبران زحمت‌ها و رفع نگرانی و سرپرستی از یتیمان آنان (ام سلمه)، باطل کردن حکم جاهلی در باره‌ی همسر پسرخوانده (زینب بنت جحش)، آزادی اسیران جنگی و تحکیم مبانی اسلام در قبایل غیر مسلمان (جویریه و صفیه) و... بوده است.

شاهد ما آن است که اکثر همسران پیامبر اسلام(ص)، زنانی بیوه و سال‌خورده بودند.

از آنچه ذکر گردید می‌توان فهمید که اگر خداوند به پیامبرش اجازه‌ی ازدواج با بیش از چهار زن را داده است، برای مصالح مهمی بوده است که به آنها اشاره گردید. علاوه بر این، این قانون به کسی این اجازه را داده است که از آن سوء استفاده نخواهد کرد و شاهد ما رفتار و زندگی آن‌حضرت است که علی‌رغم امکان ازدواج با دختران زیبا روی، به زنان سال‌خورده اکتفا فرمود. پس به دلیل مقام والای پیامبر اسلام(ص) و مصالحی که در کار بود، بعضی از احکام و اختیارات به آن‌جناب اختصاص داده شد که از جمله‌ی آن اجازه داشتن بیش از چهار همسر بود.

پاسخ تفصیلی

موضوع ازدواج و تعداد همسران پیامبر اسلام(ص)، موضوعی است که بسیار مورد سؤال قرار گرفته است. برای روشن شدن حقیقت مطلب توجه به نکات زیر لازم است:

  1. تعداد زنان پیامبر(ص)

درباره‌ی تعداد زنان پیامبر(ص) برخی به مبالغه سخن گفته‌اند؛ حاکم در کتاب مستدرک آن‌را به هیجده نفر رسانیده است، اما صاحب کتاب امتاع الاسماع تعداد آنان را پانزده نفر بر شمرده است. پیامبر(ص) از بین این پانزده نفر، با چهار نفر، به عقد ازدواج اکتفا نمود (و با آنان همبستر نشد).[1]

ابن اسحاق همسران آن‌حضرت را سیزده نفر برشمرده که با دو نفر تنها به برگزاری عقد اکتفا نمود و دو نفر از آنان در هنگام حیات آن‌حضرت از دنیا رفتند و در هنگام رحلت آن بزرگوار، نه زن به نام‌های «عایشه»، «حفصه»، «ام حبیبه»، «ام سلمه»، «سوده»، «زینب دختر جحش»، «میمونه»، «صفیه» و «جویریه» در خانه آن‌حضرت بودند.[2]

  1. نکاتی چند در باره‌ی ازدواج‌ها و همسران پیامبر(ص)

الف) پیامبر(ص) تا سن پنجاه یا پنجاه و سه سالگی غیر از «خدیجه»، همسر دیگری برنگزید.[3]

ب) اکثر زنان پیامبر(ص) پیش از آن‌که با پیامبر(ص) ازدواج کنند، ازدواج کرده بودند.

ج) پیامبر(ص) با هیچ‌یک از زنان قبایل انصار ازدواج نکرد.[4]

د) همه‌ی زنان آن‌حضرت پیش از آن‌که آیه‌ی مربوط به حرمت بیش از چهار زن، در اواخر سال هشتم هجری در مدینه نازل شود،[5] به عقد ایشان درآمده بودند.[6]

هـ) پیامبر اسلام(ص) به دلیل برخورداری از ویژگی‌های منحصر به فرد حضرتشان از یک‌سو و به دلیل تشرف به مقام والای نبوت و واسطه‌ی فیض بین خالق متعال و بندگان، دارای بعضی از احکام و اختیارات اختصاصی منحصر به فرد خویش؛ نظیر خاتمیت، وجوب نماز شب بر شخص ایشان (با این‌که بر دیگران واجب نیست)، اجازه داشتن بیش از چهار همسر و... بودند که خداوند حکیم به خاطر مصالح و اهداف با ارزشی این احکام را بر آن‌حضرت تشریع کرد و رسول گرامی اسلام(ص) در ازدواج‌های متعدد خویش، اراده و مقاصد الاهی را دنبال می‌کردند.

  1. انگیزه‌ها و حکمت‌ها در ازدواج رسول خدا(ص)

با توجه به آنچه ذکر شد، روشن می‌شود که ازدواج‌های پیامبر(ص) برای خوش‌گذرانی نبوده است؛ زیرا اگر آن‌حضرت در پی خوش‌گذرانی بود، در سنین جوانی به این کار مبادرت می‌کرد، در حالی‌که آن‌حضرت تا سن 25 سالگی همسری انتخاب نکرد و پس از آن نیز با حضرت خدیجه(س) که در گذشته دو بار شوهر کرده و پانزده سال از ایشان بزرگ‌تر بود، ازدواج کرده و تا آخرین لحظه‌ی عمر این زن فداکار، (سن پنجاه و سه سالگی پیامبر) همسر دیگری نداشتند. بعد از رحلت حضرت خدیجه(س) اکثر همسران ایشان بیوه بودند، آن‌حضرت در حالی با «ام سلمه» ازدواج نمود که وی پیرزن و از شوهر درگذشته‌ی خویش دارای فرزند بود و رغبتی به ازدواج نداشت. هم‌چنین زینب بنت جحش در سن پنجاه سالگی و میمونه در سن 51 سالگی با آن‌حضرت ازدواج نمودند.

دو نفر از زنان آن‌حضرت، کنیز بودند که ایشان ابتدا آنان را آزاد و سپس با آنها ازدواج کرد. اگر هدف پیامبر از ازدواج، لذت بردن بود، لذت بردن از این دو کنیز بدون ازدواج نیز ممکن بود و نیازی به آزادی و ازدواج نبود.

بنابر این، پیامبر اسلام(ص) از این ازدواج‌ها اهداف والایی داشتند که به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

الف) اهداف سیاسی اجتماعی

نبی اکرم(ص) با عائشه دختر ابوبکر از قبیله‌ی تیم، حفصه دختر عمر از قبیله‌ی عدی، ام حبیبه دختر ابوسفیان از بنی‌امیه، ام سلمه از بنی‌مخزوم، سوده از بنی‌اسد، میمونه از بنی‌هلال و صفیه از یهود خیبر ازدواج کردند، تا اتحاد و الفت میان قبایل و پیامبر(ص) بیشتر، و دشمنی و کارشکنی آنان نسبت به مسلمانان و دعوت پیامبر(ص) کمتر گردد.

این ازدواج‌های متعدد رسول خدا(ص) در شرایط سخت و بحرانی، (به ویژه پس از جنگ احد که نتیجه‌ی آن برای مسلمانان بسیار ناگوار بود) بود و پس از فتح مکه (پیروزی درخشان مسلمانان)، دیگر ازدواجی نداشتند. چنانچه با قبایل انصار و مسلمانان مدینه که روگردانی از حمایت پیامبر(ص) در مورد آنان مطرح نبود، پیوند زناشویی برقرار نساختند.

رسول اکرم(ص) برای حمایت از زنان محروم و اداره‌ی زندگی آنان بویژه در شریط بحرانی صدر اسلام حفظ کرامت آنان از راه حل چند همسری بهره گرفته و مردان مسلمان را تشویق نمود که زنان بی‌سرپرست و دارای یتیم را به فراخور حالشان، با پیوند زناشویی به خانه‌های خویش ببرند تا آنان و یتیمانشان از رنج بی‌سرپرستی و تنهایی و فقر مالی و عقده‌های روانی رهایی یابند. و خود در انجام این مهم پیش‌گام بود و با بعضی از زنان بیوه و بی‌سرپرست و یتیم‌دار پیوند زناشویی برقرار کرد، تا برای دیگران الگوی پسندیده‌ای باشد.

ب) رهایی کنیزان

رسول خدا(ص) از شیوه‌های متعددی برای آزادی اسیران استفاده کرد که ازدواج از جمله‌ی آن است. جویریه و صفیه کنیز بودند و پیامبر این دو را آزاد کرد و سپس با آنان ازدواج نمود، تا بدین وسیله به مسلمانان بیاموزد که می‌توان با کنیز ازدواج نمود. به همین دلیل در ازدواج پیامبر با جویریه بسیاری از کنیزان آزاد شدند.

ج) نجات زنان مسلمان از سیطره‌ی بستگان مشرک و کافر

برخی از زنانی که مسلمان بودند، به دلیل مرگ، شهادت یا ارتداد شوهران خود، بی‌سرپرست می‌شدند و زندگی برای آنان بسیار مشکل می‌شد و در وضع بسیار آشفته‌ای به سر می‌بردند، مانند ام حبیبه دختر ابوسفیان. رسول خدا(ص) وقتی از مشکل وی با خبر شد، با وساطت نجاشی پادشاه حبشه با وی ازدواج کرد، و در حالی‌که مهریه‌ی دیگر زنان پیامبر چهارصد درهم مقرر شده بود، مهریه‌ی ام حبیبه را چهار صد دینار؛ یعنی ده برابر مهریه‌ی دیگر زنان قرار داد که این خود نشان می‌دهد که پبامبر(ص) می‌خواست با این ازدواج وی را نجات بدهد و از غلتیدن وی به دامن بستگان مشرک و کافر جلوگیری کند و از شدت نگرانی وی، از مصیبت‌های رسیده بکاهد.

د) طرد سنت‌های غلط جاهلی

در اسلام پسر خوانده حکم پسر واقعی را ندارد و زن پسرخوانده بر مرد محرم نیست، در حالی‌که در جاهلیت احکام پسر واقعی را به پسر خوانده سرایت می‌دادند و زن وی بر مرد محرم بود، اسلام این حکم را باطل کرد.[7]

رسول خدا(ص) به دستور خداوند سبحان با زینب بنت جحش، همسر مطلقه‌ی زید بن حارثه پسر خوانده خود، ازدواج کرد تا بطلان این حکم جاهلی را اعلام نماید. چه بسا اگر این ازدواج رخ نمی‌داد، زید بن حارثه بعد از رحلت پیامبر(ص) به عنوان پسر پیامبر(ص) مطرح می‌شد و مسیر وراثت، امامت و خاندان پیامبر تغییر می‌کرد. ممکن بود که به زید بگویند تو وارث رسول خدا هستی و تو باید خلیفه‌ی مسلمانان شوی یا خلافت حق تو است و به هر کس می‌خواهی محول کن و یا... . فواید دیگر این ازدواج، این بود که دو حکم و سنت جاهلی را باطل کرد؛ یکی حرمت ازدواج با همسر مطلقه‌ی پسرخوانده و دیگری سنت زشت شمردن ازدواج با همسر مطلقه‌ی یک غلام آزاد شده. افزون بر اهداف ذکر شده، می‌توان اهداف مهم دیگری را برای ازدواج‌های آن‌حضرت برشمرد .

با توجه به مقام والا و اهداف بلند نبی گرامی اسلام(ص) جای هیچ تردیدی نیست که ازدواج‌های آن‌حضرت به هیچ وجه قابل مقایسه با ازدواج‌های سایر افراد بشر نیست و خداوند متعال با توجه به ویژگی‌ها و وظایف سنگینی که بر دوش آن‌حضرت گذاشته است، چنین اختیاراتی را به حضرتش داده است. چه بسا اگر افراد دیگری با این ویژگی‌ها و وظایف، یافت می‌شدند چنین احکام و اختیارات، به آنان نیز داده می‌شد.[8]


[1]. مقریزی، تقی الدین‏، امتاع الاسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع‏، تحقیق، نمیسی، محمد عبد الحمید، ج 6، ص 92، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1420ق.

[2]. ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‏، الطبقات الکبری‏، ج 8، ص 131و 174، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1418ق.

[3]. پیامبر(ص) در 25 سالگی با حضرت خدیجه که چهل سالش بود و قبلاً یک یا دوبار شوهر کرده بود و با مرگ شوهر بیوه شده بود، ازدواج نمود، و به مدت بیست و پنج یا بیست و هشت سال با وی زندگی کرد و همسر دیگری نگرفت.

[4]. الطبقات الکبری‏، ج 8، ص 131 به بعد؛ بیهقی، ابو بکر احمد بن حسین، دلائل النبوة و معرفة أحوال صاحب الشریعة، تحقیق، قلعجی، عبد المعطی، ج 7، ص 282 به بعد، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1405ق؛ پیامبر(ص) از قبایل مهم عرب؛ مانند تیم، عدی، بنی‌امیه، نیز یهودیان مدینه همسر انتخاب کرد(جویریه دختر حارث بن ابی ضرار از قبیله‌ی بنی‌مصطلق.)، ولی از قبایل انصار زن نگرفت.

[5]. نساء، 3.

[6]. آخرین ازدواج پیامبر(ص) در جریان عمرة القضا در سال هفتم هجری بود.

[7]. احزاب، 37.

[8]. «تک‌همسری پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) با مجاز بودن چند همسری»، 85740؛ «لقب ام المؤمنین همسران پیامبر اکرم (ص)»، 9408؛ «همسران پیامبر(ص) در حکم مادران مؤمنان»، 66879.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    933891 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    630842 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    586314 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    457498 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    452875 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    403967 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    389769 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    385864 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    342639 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • نزدیکی با همسر از طریق مقعد در صورت رضایت او چه حکمی دارد؟
    335284 Laws and Jurisprudence
    مراجع محترم تقلیدی که فرموده اند : دخول در پشت (مقعد) «کراهت شدیده» دارد[1]، کراهت شدیده به این معنا است که چنین چیزی مورد پسند خداوند نیست و اگر آن را انجام ندهد بهتر است ولی گناهی برای انجام دهنده آن نوشته نمی شود. باید توجه داشت در مورد ...