جستجوی پیشرفته
بازدید
158
آخرین بروزرسانی: 1399/03/25
خلاصه پرسش
آیا جنیان و حیواناتی مانند حشرات هم دارای قوه عاقله هستند؟ آیا لازمه دین‌داری و تکلیف، داشتن قوه عاقله است؟
پرسش
با سلام؛ این‌که مورچه‌ای هنگام رد شدن سپاه سلیمان(ع) به مورچگان هشدار می‌دهد که به لانه‌های خود بروید تا آنان شما را زیر پا له نکند، آیا این کار به غیر از نشانه بودن به قوای شهوانی و قوای واهمه، دلالت بر قوای عاقله و دین‌داری هم دارد؟ آیا لازمه‌ی دین‌داری و تکلیف تکاملی، قوای عاقله است؟ این‌که مورها اختیار در ایمان‌آوردن و یا کفرورزیدن داشته باشند، نشان از چیست؟ اگر این‌گونه باشد؛ چطور حضرت علی(ع) می‌فرماید که فقط انسان است که باید درد غلبه بر قواهای غیر عاقله را بچشد؟
پاسخ اجمالی
  1. به نظر می‌رسد درک و شعور حیوانات، حتی شناخت آنها نسبت به خداوند و یا مسائل معنوی، درکی غریزی است، نه کسبی و اختیاری؛ از این‌رو حیوانات دارای پیش‌رفت، ترقی و تکامل نیستند؛ زندگی حیواناتی که چند هزار سال قبل می‌زیستند با زندگی امروزی آنها تفاوتی ندارد.
  2. از آن‌جا که تکلیف منوط به عقل است، جنیان هم مانند انسان و فرشتگان از عقل برخوردارند؛ زیرا هنگامی که خداوند به ابلیس - که از جنیان بود - فرمان می‌دهد تا در برابر آدم سجده ‌کند، وی با استفاده از عقل خود استدلال می‌کند که من از آتش خلق شده‌ام و آدم از خاک، و آتش از خاک برتر است؛ از این‌رو بر او سجده نمی‌کنم و با این استدلال از فرمان الهی سرپیچی کرد. علاوه بر این قرآن کریم در این باره می‌فرماید: «وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ کَثیراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا یَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْیُنٌ لا یُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا یَسْمَعُونَ بِها»؛[1] به یقین، گروه بسیارى از جن و انس را براى دوزخ آفریدیم آنها دل‌ها [عقل‌‌ها]یى دارند که با آن اندیشه نمی‌کنند، و چشمانى دارند که با آن نمی‌‏بینند و گوش‌هایى دارند که با آن نمی‌‏شنوند.

اینها و دلایل دیگر، نشانه‌ی وجود قوه‌ی عاقله در جن است.[2]

  1. در مورد حیوانات، ظاهر برخی روایات آن است که حیوانات نیز به نوعی تکلیف داشته و در قیامت برای کیفر یا پاداش محشور می‌شوند. ولی باید توجه داشت تکلیف داشتن حیوانات منوط به داشتن عقلی مانند عقل انسان نیست؛ بلکه منظور، تکلیفی متناسب با درجه درک و شعور غریزی آنان است. بدین جهت حشر آنان نیز مانند حشر انسان‌ها نیست؛ شاهدش این است که بر اساس برخی روایات، حشر حیوانات، کوتاه و تنها برای تنبیه کوتاه مدت حیوان ظالم است و روایت شده است که روز قیامت خداوند همه مخلوقات را محشور می‌کند. در آن‌روز خداوند بر اساس عدل خود انتقام حیوانات بی‌شاخ را از حیوانات شاخ‌زن می‌گیرد. سپس آنها را خاک می‌کند. از این جهت است که «کافر می‌گوید: کاش خاک بودم».[3]

به بیان دیگر، حشر حیوانات در قیامت، به این معنا نیست که آنان در شعور و اراده با انسان مساوى بوده و همه آن مدارج کمال را که انسان در نفسانیات و روحیات سیر می‌‏کند، آنها نیز سیر کنند؛ چرا که مجرد شریک بودن حیوانات با انسان در موضوع حساب‌رسی، مستلزم شرکت و تساوی آنها در جمیع جهات نیست؛ به دلیل آن‌که حتی افراد انسان‌ها هم در جمیع جهات با هم برابر نیستند و تمامشان در قیامت از جهت دقت و سخت‏‌گیرى در حساب، یک‌سان نبوده، بلکه حساب‌رسی عاقل و سفیه، رشید و مستضعف و ... با یکدیگر متفاوت بوده و تمامشان یک‌جور حساب پس نمی‌‏دهند.[4]

بنابر این تکلیف و حشر حیوانات، منافاتی با روایتی از امام علی(ع) ندارد که می‌فرماید: فقط انسان‌‌ها از عقل و شهوت ترکیب یافته‌اند.[5] و از آن‌جا که این حصر اضافی است؛ یعنی این سخن در مقام مقایسه انسان‌ها با حیوانات و فرشتگان بیان شده است؛ از این‌رو منافات ندارد که جنیان نیز از عقل و شهوت ترکیب یافته باشند؛ زیرا در این روایت، سخنی از جنیان به میان نیامده است.

 

 


[1]. اعراف، 179.

[2]. ر. ک: «حشر حیوانات در رستاخیز»، 81؛ «آگاهی نسبی مورچه حضرت سلیمان(ع) از معانی الفاظ»، 54592؛ «تفاوت وجودی حیوانات»، 93469؛ «اصناف و گروه‌های جن»، 26895؛ «اصناف و گروه‌های جن»، 70903.

[3]. «وَ یَقُولُ الْکافِرُ یا لَیْتَنی‏ کُنْتُ تُرابا». نبأ، 40. ر. ک: «حشر تمام مخلوقات در رستاخیز»، 80227.

[4]. ر. ک: همان.

[5]. «مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ اَلْحُسَیْنِ بْنِ بَابَوَیْهِ فِی کِتَابِ اَلْعِلَلِ، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى، عَنْ عَلِیِّ بْنِ اَلْحَکَمِ، عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ سِنَانٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ اَلصَّادِقَ ع فَقُلْتُ: اَلْمَلاَئِکَةُ أَفْضَلُ أَمْ بَنُو آدَمَ؟ فَقَالَ: قَالَ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ ع وَ رَکَّبَ فِی اَلْبَهَائِمِ شَهْوَةً بِلاَ عَقْلٍ وَ رَکَّبَ فِی بَنِی آدَمَ کِلْتَیْهِمَا فَمَنْ غَلَبَ عَقْلُهُ شَهْوَتَهُ فَهُوَ خَیْرٌ مِنَ اَلْمَلاَئِکَةِ وَ مَنْ غَلَبَ شَهْوَتُهُ عَقْلَهُ فَهُوَ شَرٌّ مِنَ اَلْبَهَائِمِ». ابن بابویه، محمد بن على، علل الشرائع، ج 1، ص 4، قم، کتاب فروشى داورى، چاپ اول، 1385ش، 1966م.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926268 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    617148 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548665 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452412 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    440048 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388311 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385181 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376712 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338633 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327135 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...