بازدید
677
آخرین بروزرسانی: 1398/07/10
خلاصه پرسش
جهل بسیط چه تفاوتی با جهل مرکب دارد؟
پرسش
جهل بسیط چه تفاوتی با جهل مرکب دارد؟
پاسخ اجمالی

«جهل» و نادانی، در مقابل «علم» و دانستن قرار می‌گیرد که به دو زیر مجموعه «جهل بسیط» و «جهل مرکب» تقسیم می‌شود.

الف) «جهل بسیط» بدین معنا است که انسان چیزى را نداند، اما متوجه این جهل و نادانى خودش باشد، مانند ما ‌که هنوز نمی‌دانیم در کره مریخ موجود زنده‌‏اى وجود دارد یا نه، و به این ناآگاهى خود نیز آگاهیم که در این صورت تنها با یک جهل مواجهیم.

گفتنی است که جهل بسیط، ضد علم نیست، بلکه تقابل میان آن دو، تقابل ملکه و عدم ملکه است. و ممکن است به علم منجر شود.

ب) «جهل مرکب» به مواردی گفته می‌شود که انسان چیزى را نداند و متوجه این نادانى خویش نباشد، بلکه اعتقاد دارد که در موضوع مورد نظر، آگاهی لازم را دارد، مانند کسانى که اعتقادات فاسد دارند و خیال می‌‏کنند به حقایق آگاه‌‏اند، در حالی‌که در واقع نادان‌‏اند.[1]

این نوع از نادانی را بدان جهت، «جهل مرکّب» نامیده‏‌اند که در واقع مرکّب از دو جهل و نادانی است. یکى جهل به واقعیت، و دیگری جهل نسبت به نادانی خویش!

 جهل مرکّب مقابل علم است به تقابل تضادّ و ممکن نیست که با وجود آن علم حاصل شود.[2]

در پایان ذکر این نکته لازم است که «جهل مرکب» بسیار خطرناک‌تر از «جهل بسیط» است؛ چرا که به گفته آن شاعر پارسی‌گو:

آنکس که نداند و بخواهد که بداند
جان و تن خود را ز جهالت برهاند
آنکس که نداند و نداند که نداند
در جهل مرکب ابدالدهر بماند.

 

[1]. مرکز اطلاعات و مدارک اسلامى، فرهنگ نامه اصول فقه، ص 388، قم، دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه، معاونت پژوهشى، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى‏، چاپ اول، 1389ش.

[2]. خوانساری، محمد، فرهنگ اصطلاحات منطقى، ص 91، تهران، پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى‏، چاپ دوم، 1376ش.

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • حکم شراب، پیش از دین اسلام چه بوده است؟
    15279 بیشتر بدانیم 1391/05/12
    به گواهی تاریخ، روند دین‌داری مردم در تمام ادیان آسمانی بدین صورت بوده است که پس از رحلت و یا شهادت پیامبر و رسول هر قوم، دین غالب افراد، به تدریج کم رنگ می‌شد تا این که آنان، دین و سفارشات پیامبر و رسول خود را به ...
  • حکم وسایلی که مرد خریده، پس از طلاق چیست؟
    11533 طلاق 1392/01/26
    ابتدا توصیه می‌کنیم زود به فکر جدایی و طلاق نباشید و سعی کنید با مشکلات جزئی بسازید و صبر و حوصله داشته باشید و حتماً با بزرگان فامیل مشورت کنید و بعداً تصمیم بگیرید. اما درباره‌ی سؤال مذکور باید گفت، اینگونه امور تابع توافق و قرار داد دوطرفه ...
  • آیا غسل ارتماسی در استخر شنا (در حالی که شخص مایو به تن دارد) صحیح است؟
    56642 Laws and Jurisprudence 1388/11/04
    دقت در دو مسئله از رساله های عملیه می تواند راهگشای شما در دستیابی به پاسخ باشد:   1. در غسل ارتماسى اگر به نیّت غسل ارتماسى به تدریج در آب فرو رود تا تمام بدن زیر آب رود غسل او صحیح است[1] ...
  • آیا با رعایت نکردن قوانین، عدالت ساقط می‌شود؟
    4084 رعایت مقررات و قوانین 1391/12/24
    هیچ‌یک از مراجع معظم تقلید تخلف از قوانین نظام اسلامی را جایز نمی‌دانند، هر چند که برخی[1] از فقها این تخلف را موجب از بین رفتن عدالت نمی‌شمرند. ضمائم: پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:[2] حضرت ...
  • در زمان خلیفه دوم، چه بدعت‌هایی در اسلام رخ داد؟
    4122 بدعت 1395/11/27
    منابع تاریخی و روایی فریقین، تصمیماتی از خلیفه دوم نقل می‌کنند که یا مخالف با تصمیمات پیامبر اسلام(ص) بوده و یا این،که در زمان حضرتشان چنین موضوعی وجود نداشته است. از دیدگاه شیعه و گروهی از اهل‌سنت، چنین تصمیماتی بدعت شمرده می‌شود. تصمیماتی؛ مانند تغییر در اذان، سه ...
  • کاهش ارزش پول آیا در قرض و خمس، موجب ضمان می شود؟
    11762 Laws and Jurisprudence 1388/08/11
    توجه به نکات زیر می تواند ما را در دستیابی به پاسخ یاری رساند:   1. هرچه در نظر عقلا مال باشد، از دیدگاه اسلام مال محسوب و تمام آثار مال بر آن مترتب مى‏شود، مگر مواردى که شارع مقدّس آثار مالیّت را ...
  • اگر صندوق قرض الحسنه برای دادن وام شرط کند که باید برای مدتی مبلغی در حساب باشد، گرفتن این وام صحیح است؟
    7404 تسهیلات بانکی 1392/06/05
    همانطور که در سؤال اشاره شده است هرگونه شرطی در گرفتن وام قرض الحسنه (از بانک باشد و یا سایر مؤسسات مالی)، ربا و حرام است. با این حال برخی[1] از فقها می‌گویند: چنانچه شرط مذکور برای اعطای تسهیلات بیشتر به سایر متقاضیان وام ...
  • آیا قرآنی که برای ویترین در نظر گرفته شده را باید قرائت کرد؟
    3253 احترام به نام خدا، قرآن، پیشوایان 1392/05/07
    قرآن کتاب هدایت است و برای مراجعه، مطالعه، و تبعیت، فرستاده شده است و نباید به یک شیء تزیینی تبدیل شود. و در فرض سؤال، سزاوار است هر از چند گاهی مقداری از آن قرآن قرائت شود. ضمائم: پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:
  • تفاوت بین شیعه و سنی چیست؟
    43897 شیعه و دیگر مذاهب 1389/09/03
    اگرچه بحث پیرامون چنین موضوعی بسی گسترده است، اما به طور اجمال نظریات شیعه را که اهل سنت و یا گروهی از آنها با آن مخالف اند، در دو مرحله اعتقاد و احکام ذکر می‌کنیم: الف. مرحله اعتقاد: شیعه معتقد است؛ صفات خدا عین ذاتش است؛ رویت خدا نه ...
  • این‌که گفته می‌شود که خداوند جامع اضداد است معنایش چیست؟
    9618 صفات واجب 1393/03/13
    جامع اضداد بودن خداوند را به دو صورت می‌‌توان توصیف کرد: ۱. بیان ساده‌اش این است که اضداد به لحاظ برداشت ما از صفات خداوند است؛ و گرنه در ذات و صفات خداوند اضداد وجود ندارد؛ زیرا خداوند در ذات خود بسیط است؛ مرکب نیست تا چه رسد ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    896705 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    559281 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    461051 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    421857 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    399383 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    372349 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    353992 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    335621 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    321460 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    313550 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...