Gelişmiş Arama
Ziyaret
576
Güncellenme Tarihi: 2014/09/04
Soru Özeti
Neden İdeolojimizin ve dünya görüşümüzün bazı gerekliliklerini terk etmemiz yanlış karşılanmaktadır?
Soru
Neden inandığımız dünya görüşü ve ideolojinin bazı gereklilik ve iltizamlarını terk etmemiz veya yerine getirmememiz doğru karşılanmamakta ve eleştirilmektedir?
Kısa Cevap

Aslında İdeoloji sözlükte inanç bilimi olarak geçer. Ama inanç ve düşünce sistemi yerine istimal edilmektedir.

Terminolojik olarak ise bazen genel anlamda Teorik ve pratik düşünceler bütünü olarak istimal edilmekte; bazen ise özel anlamda dünya görüşünün karşısında kullanılmaktadır.

İkinci anlamında kullanılacak olursa İdeoloji, insan davranışı hakkında bir dizi uyumlu genel inanç ve anlayış bütünü anlamına gelir. Bunun karşısında  ise dünya görüşü söz konusudur. Dünya görüşü ise cihan, insanlar ve genel olarak varlık hakkında bir dizi tümel ve uyumlu inanç ve anlayış olarak tarif edilebilir.

Her insanın bir dünya görüşüne ve ideolojiye sahip olması gerektiği konusuna değinecek olursak; Kuran’ı Kerim’de bir çok ayeti kerime  bu zarurete vurgu yapmış ve konu ele alınmıştır. Bunun hikmeti ise aklın uhrevi hayat ve ölüm sonrası yaşam hakkında bilgi ve birikim sahibi olmaması hasebiyle genel, kapsayıcı ve bunun yanında sebep sonuç düzlemi içinde teorik temelli bir ideolojiye, düşünce  ve inanç sistemine ihtiyaç duymasıdır.

Dini öğretiler ışığında bazen mektep ve şeriat olarak da adlandırılan bir ideolojiye sahip olmak demek ancak bu mektebin gerekliliklerini eda etmekle gerçek hüviyetine kavuşacaktır. Elbette İslam şeriatında müsellem ve zaruret olarak görülmeyen bazı hüküm ve desturları terk etmek inat üzere değilse inancın aslına zarar vermez ve insanın dinden çıkmasına sebebiyet vermez. Ancak böylesi davranışlar insana saadet ve huzur getirmeyeceği gibi dünyevi ve uhrevi sorunları da beraberinde getirecektir. Bu noktada bizim ifade edebileceğimiz yargı: Eğer insanın kapsamlı bir araştırma ve tefekkür sonucu bir mektebin veya ideolojinin hakkaniyetine kanaat getirmişse ve kabullenmişse doğal olarak beraberinde ortaya çıkan gereklilikleri ve desturları da kabullenmeli ve hayatında uygulamalıdır.  

Ayrıntılı Cevap

 İdeoloji sözlükte inanç bilimi, fikir bilimi olarak geçer. Ama daha çok inanç ve düşünce sistemi yerine istimal edilmektedir.

Bu kelime Latince kökenli olup fikir ve düşünce anlamına gelen  ‘ide’ ve  tanıma ve bilim anlamına gelen ‘loji’ kelimelerinden oluşmuş, birleşik bir kelimedir. İlk başlarda daha çok fikir bilimi olarak istimal edilmekteydi. Bu anlamda görevi, memuriyeti ve hedefi teorik düzlemde insanoğlu zihnini korumak, desteklemek ve her türlü taassuptan kurtarmakt. Aklın hükümetini kabul etmeye hazırlamaktır.

Bu kavram daha sonraları tarihsel süreç içinde daha geniş ve güçlü bir anlam kazanmıştır. Genel anlamda her türlü düşünce sistemi, felsefi akımı ve inanç ekolünde ana hattın ortaya koyulduğu siyasi ve toplumsal arenada temel tutum ve davranışların  belirlendiği yargılar bütününe ‘ideoloji’ denilmiştir. Bu tabir çerçevesinde  bireye ve topluma düşünce tarzı sunan, toplum ve çevresinde yaşanmakta olan olay ve hadiseler karşısındaki tutum ve davranışın belirlendiği öğretiler ideoloji tarifine girmektedir.[1]

Elbette teveccüh edilmesi gerekir, terminolojik olarak bu kelime iki ayrı anlamda kullanılmıştır. Bu anlamlardan ilki ikincisinden daha geniş ve kapsamlı bir küme oluşturmaktadır. İlk anlamı teorik görüşleri de içeren düşünce ve inanç sistemi  bütünü olarak tarif edilebilir. Bir başka tabirle direkt olarak insanın sergilediği eylem ve davranışları nazara almadan bir taraftan dünya görüşünün açıklandığı diğer taraftan pratikte hayata dökülmesi gereken düşünceleri de barındıran öğretiler topluluğu.

Bu kavramın ikinci anlamı ise özellikle eylem ve davranışlarının çerçevesinin belirlendiği düşünce sistemini ortaya koymaktadır. İdeoloji dünya görüşünün karşısında kullanıldığı zaman bu ikinci anlamı kastedilmektedir.[2]

‘Dünya görüşü’ ise  insan, cihan ve genel anlamda varlık alemi hakkında birbiriyle uyum içinde olan inanç ve nazarlar bütünüdür. Bir başka tabirle ‘dünya görüşü’ varlık hakkında sahip olduğumuz kanaattir.  

Şimdi dünya görüşü ile ideoloji arasındaki farka değinecek olursak; Dünya görüşü yalnızca teorik fikir ve düşüncelerden ve kabullerden oluşur. İdeoloji ise insanın ortaya koyması gereken davranış ve eylemlerin çerçevesini ve içeriğini teşkil eden düşünceleri belirler. Bu açıklama çerçevesinde Tanrı inancı dünya görüşünün içine girmektedir. Zira direkt olarak insan davranışı üzerinde bir etkisi bulunmamaktadır. Bu kavram tek başına eylemsel gereklilikleri ve zaruretleri barındırmaz. Elbette bu açıklama ideoloji terimini genel değil de özel anlamı dairesinde kullandığımız taktirde geçerlidir. Genel anlamı göz önünde bulundurulacak olursa inanç ve itikat dairesini kendi içinde barındırır.

Yapılan tarifler ışığında her dinin temel inançları ve usulü öğretilerini o dinin dünya görüşü olarak tanımlayabiliriz. Aynı şekilde o dinin kapsamlı yargı ve ahkam sistemini ise ideoloji olarak adlandırabiliriz. Elbette bu iki kavram dini literatürde usul-ü din ve füru-u din olarak tatbik edilmektedir.[3]

İdeoloji ve Dünya görüşünün gerekliliği

İnsanını diğer canlılardan ayıran temel bir farklılık bulunmaktadır. Bu farklılık sahip olduğu akıl gücüdür. Buna binaen insan hayatı diğer varlıklardan farklı ve özgündür. İnsan hayatı insani değerler üzerine şekillenir. Bu değerler doğru ve hakiki bir ideoloji ve dünya görüşü üzerine inşa edilmelidir.

Kuran’ı Kerim’de, bir kısım ayeti kerimede bu konuyu ela alarak, ideoloji ve dünya görüşünün gerekliliğini nitelikli bir şekilde kanıtlamaktadır. Doğru dünya görüşüne ve ideolojiye sahip olmayan insanları her türlü canlı ve hayvandan daha aşağılık bir varlık olarak tanıtmaktadır.[4] Buna binaen Kuran açısından bir insanın değeri sahip olduğu ideoloji ve dünya görüşüne bağlıdır.

 Aklın uhrevi hayat ve ölüm sonrası yaşam hakkında bilgi ve birikim sahibi olmaması ideolojiye ihtiyaç duymasının bir diğer gerekliliğidir.

İnsanoğlunun asıl yaratılış hedefi olan kemale yetişme gayesinin temin edilmesin için kapsamlı, kapsayıcı, tutarlı, hedeflerin ve sorumlulukların belirli olduğu  kurallar ve normların gerekliliği ideoloji ve ekole olan ihtiyacımızın bir diğer sebebidir.

Beşerin ortaya çıkışından veya en azından toplumsal ve sosyal hayatın söz konusu olması ve medenileşmesiyle birlikte ihtilaflar açığa çıkmıştır. Bu ise insanoğlunun ideolojiye yani Kuran’ın tabiriyle şeriata ihtiyaç duymasına yol açmıştır. Kuran’ı Kerim bu noktada ilk başta insanoğlunun tek bir ümmet olduğunu vurgulamıştır. « کان الناس امة واحدة ...» ”İnsanlar tek bir ümmetti…“[5]

Yaşanan süreçler ve gelişmeler insanoğlunu tekamüle sürüklerken, ideolojiye ve şeriata olan ihtiyacı ise şiddetle artırdı. İşte bu yüzden  insanoğlunun zaruri ihtiyaçlarından birisinin de ideoloji olduğu inkar edile bilinecek türden değildir. Zira ideoloji veya ekol Kuran’ın tabiriyle şeriat, insanın yaratılış hedefi olan kemal, dünyevi ve uhrevi saadet için tutarlı, kapsamlı bir program sunmaktadır.

Eğer insan kapsamlı bir araştırma ve tefekkür sonucu bir mektebin veya ideolojinin hakkaniyetine kanaat getirmişse ve kabullenmişse doğal olarak beraberinde ortaya çıkan gereklilikleri ve desturları da kabullenmeli ve hayatında uygulamalıdır. Şehit Mutahari’nin tabiriyle: “Bir ideolojiye bağlı olmak ancak imana dönüşürse anlam kazanır ve gerçek hüviyetine kavuşur.”[6]

İslam dini öğretileri ışığında ‘iman’ bağlı bulunduğumuz mektebin ve dinin öğretilerine, desturlarına uymak ve riayet etmektir. “İman: dilin ikrarı, kalbin bağlılığı ve amele (eyleme) dökülmesidir.”[7]

İslam dininin öğretilerinde ‘iman’ kavramı nerede kullanılmışsa peşi sıra ‘amel’ kavramı da gelmiştir. İman ve amel arasındaki bağ ve bölünmez bütünlük burada açığa çıkmaktadır. Dini inanç, desturlara amelden ayrı tasavvur edilemez. Bu iki kavram arasındaki yakın ilişki rivayetlerde şu tabirle kendini göstermiştir: “İman amelin bütünüdür.”[8] Yani iman ancak bütün desturlara amel etmek ve hakka teslimiyetle hakiki çehresi gün yüzüne çıkar.  Enfal suresinin 158’inci ayetine teveccüh edecek olursak: “Rabbinin ayetlerinden bazısı geldiği gün, daha önceden iman etmemiş ya da imanıyla bir iyilik kazanmamış kimseye imanı fayda sağlamayacaktır.” Amelsiz imanın fayda sağlamayacağına vurgu yapılmaktadır. Esasen imanın kendini göstereceği sahne amel sahnesidir. İman amelde zahir olur ve yükselir.

Diğer bir tabirle bir mektebe inanmak ve bağlı olmak ancak kurallarına ve öğretilerine amel etmekle anlam kazanır. Bu kurallar ve öğretiler ister ferdin gelişimi ve saadeti için olsun, ister toplumsal düzen, ilerleme ve temeddünün muhakkak olması için ortaya koyulmuş kanun ve etikler olsun fark etmez. Bu beklenti ve öngörü bütün dinlerde ve mekteplerde kabul edilmiş bir meseledir. Doğal olarak iman ve amel arasındaki ilişki ancak desturların muhakkak edilmesiyle sağlanır.

Elbette insanın bağlı bulunduğu mektep ve ideolojinin bazı destur ve kurallarına amel etmemesi hakkında şu yargı yerinde olacaktır: Öncelikle söz konusu destur ve kurallar İslam dininin müsellesatı ve zaruretlerinden olmamalıdır.  Saniyen inat ve inkar esas düzleminde gelişmemelidir. Böylesi bir savsaklama  ve gevşeklik insanın dinden çıkmasına ve mürtet olmasına yol açmasa da insana dünyevi ve uhrevi bir saadet sağlamaz.[9]  Doğal olarak dünyada ve ahrette sorun ve dertleri de  beraberinde getirecektir.

 

 


[1] Ali babai, Gulamrıza, Ferheng ulum siyasi, 1.c, 92-93.s.

[2] Misbah Yezdi, Muhammet Taki, İdeolojiyi Tatbiki, 2.s,

[3] Misbah Yezdi, Muhammet Taki, Amuzeş Akaid, 12.s.

[4] Enfal/22-55, Araf/179.

[5] Bakara/213.

[6] Murtaza Mutahari, Mecmua Asar, 2.c, 57.s.

[7] El-Kafi, 2.c, 27.s: «الایمان هو الاقرار باللسان و عقد فی القلب و عمل بالارکان»

[8] El-Kafi, 2.c, 33.s: «الایمان عمل کله»

[9] Daha fazla inceleme için: Murtaza Mutahari, Mecmua Asar, 2.c, 51-62.s ve Misbah Yezdi, Muhammet Taki, İdeolojiyi Tatbiki, 1-2.c.

Diğer Dillerde Soru Tercümesi
Yorumlar
yorum Sayısı 0
Lütfen soruyu doğru giriniz
örnek : Yourname@YourDomain.com
Lütfen soruyu doğru giriniz
Lütfen soruyu doğru giriniz

Konusal Sınıflandırma

Rastgele Sorular

  • ‘Selam olsun sana ey Allah’ın saklı olmayan hücceti.’ cümlesinden maksat nedir?
    6830 Eski Kelam İlmi
    Hadis ve dua kitaplarında gelen ‘Selam olsun sana ey Allah’ın saklı olmayan hücceti.’ cümlesi İmam Zaman’ın (a.f) ziyaretlerinden birinin bir bölümdür.[1]Onun manası hakkında iki ihtimal verilmiştir:1- İmam Zaman (a.f), Allah’ın hüccetidir. ...
  • Kravat takmanın hükmü nedir ve neden sadece İran’da kullanılmamaktadır?
    10257 Hukuk ve Şer’I Hükümler
    Bugünkü dünyada simge ve sembollerin kendine has bir dili vardır. Hatta bazen bir sembol bir mesajın mefhum ve manasını öylesine güzel ve hızlı bir şekilde aktarabilmektedir ki bir konuşma veya kitap telifi bunu yapmaktan aciz kalabilmektedir. Bugün dolandırıcılar da dâhil her grubun bir takım sembolleri bulunmaktadır ve ...
  • Yüzüğün kaşını avuç içine döndürmenin (çevirmenin) kaynağı nedir?
    6624 Hukuk ve Şer’I Hükümler
    Bu konuda “Vesailu’ş-Şia” kitabında rivayet zikredilmiştir, rivayet şöyledir:Hz. İmam Rıza (a.s) şöyle buyurur: “Parmağında akik yüzüğüyle sabahlayan ve hiç kimseyle görüşmeden önce yüksüğün kaşını avuç içine döndürerek “Kadir” Suresini sonuna kadar okuyup ardından “ Amentü billahi vahdehu la şerikeleh ve amentü bıserri âli muhammedi ve alaniyyetihim” duasını tilavet eden ...
  • Allah Samet’tir cümlesindeki Samet kelimesinin manası nedir?
    43594 Tefsir
    Sözlükler, rivayetler ve müfessirlerin sözlerinde Samet kavramı hakkında birçok anlam zikredilmiştir; bu yüzden bu kısa makalede her üç gruptan bir takım numuneler aktaracağız: A. Ragıp Müfredatta şöyle demektedir: Samet efendi ve büyüklük manasında olup büyük işlerin yapılması için kendisine müracaat edilendir. Bazıları da şöyle demiştir: ...
  • Şer’i yükümlülük için erginliğin şart olmasına binaen, çocukların yaptığı iyi ve kötü işlerin hükmü nedir?
    3897 بندگی و تسبیح
    Her ne kadar insanın Allah tarafından belirlenmiş şer’i yükümlülük şartı erginlik yaşına ermek olsa da tüm çocukların bütün çocukluk döneminde tamamen başıboş oldukları ve her işi yapabilecekleri sanısı akla gelmemelidir. İslam fakihleri iyi ve kötüyü anlayabilecek olan çocukları istisna etmişlerdir. Onların fetvasına göre eğer işleri ayırt edebilen ...
  • İbrahim makamı nedir? Ondan kastedilen nedir?
    41926 Eski Kelam İlmi
    Mekke’deki belirgin işaretlerden birisi, İbrahim makamıdır; zira orası İbrahim’in (a.s) durduğu bir makamdır. İbrahim makamının tefsir ve manası hakkında bazıları tüm haccın İbrahim makamı olduğu görüşündedir. Bir grup İbrahim makamının “Arafe”, Meş’aru’l-Haram” ve “üçlü cemerat” olduğuna inanmaktadır. Bazıları da tüm Mekke hareminin İbrahim makamı sayıldığı görüşünü taşımaktadır. Ama mevcut ...
  • İnsanlar mahşerde sorguya çekilecekleri vakit insanlar buna şahit olacaklar mı?
    5954 معاد و قیامت
    Kur’an-ı Mecid’de işaret edilen kıyametin özelliklerinden biri, insanların sır ve batınî gerçeklerinin açığa çıkmasıdır.[1] Bugünde insanların iman veya küfrü, hayır yahut şer niyeti, riya ve ihlâsı ve gizli amelleri kendisi ve başkaları için aşikâr olur. Bu açık ve aşikâr durum müminler için iftihar ve ...
  • Neden Allah cennetin çoğunu maddi hususlar ile nitelemiştir?
    3957 بهشت و جهنم
    Kur’an-ı Kerim’de cennet ve cehennem hem maddi özellikler ve hem de ruhani ve manevi özellikler ile betimlenmiştir. Maddi nimetler ile nitelemek, birçok insanın manevi ve ruhani nitelemeler aracılığıyla bilgi edinmesinin zor ve hatta imkânsız olması nedeniyledir. Zira insanların zihni daha çok maddi konulara alışıktır ve bu nedenden ...
  • Gusül alırken bedenin mutlaka yıkanması gereken yerleri neresidir?
    6527 Hukuk ve Şer’I Hükümler
    Guslün doğru olmasının şartlarından biri suyun bedenin görünen dış yüzünün tümüne ulaşmasıdır. Nitekim Tevzih-ul Mesail’de şöyle yazar: ‘Gusül alırken bedende iğne ucu kadarda yıkanmayan yer kalırsa gusül batıldır. Ama kulak ve burun içi gibi görünmeyen yerlerini yıkamak farz değildir.’
  • Bir şirket, ürünlerini yabancı bir marka adı altında daha fazla değere satarsa bunun hükmü nedir?
    3559 Hukuk ve Şer’I Hükümler
    Taklit merciilerinin bürolarından alınan cevaplar şöyledir:Ayetullah el-Uzma Hamanei: İç ürün mü yoksa dış ürün mü olduğu müşteri tarafından ayırt edilebiliyorsa böyle bir üretime sahte ve kandırmacadır denilemez. Ama gerçeğin aksi bir şey söylenirse bu yalan olur ve haramdır. Ve eğer ...

En Çok Okunanlar