جستجوی پیشرفته
بازدید
487
آخرین بروزرسانی: 1400/06/05
خلاصه پرسش
آیا می‌توان ضمیر «رسالته» در آیه‌ی‌ تبلیغ را به «ما»ی موجود در «ما انزل الیک» برگرداند؟
پرسش
سلام علیکم؛ آیا در آیه‌ی 67 سوره‌ی مائده: «یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک ....»، می‌توان «ما» را موصوله در نظر گرفت و ضمیر در «رسالته» را به آن برگرداند؟ لطفا توضیح دهید.
پاسخ اجمالی
  1. در آیه‌ی «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرینَ»،[1] دو «ما» وجود دارد که اولین آنها(ما أنزل) موصوله و دیگری(ما بلغت) نافیه است. اما واژه‌ی رسالت، اسم است به معنای آن چیزی که رسول(فرستاده) آن‌را حمل می‌کند؛[2] (اعم از نامه، دستور، خبر و...) که جمع آن رسائل است.[3] این کلمه به ضمیر مفرد مذکری اضافه شده که به «رب» برمی‌گردد؛ زیرا آن چیزی که رسول (پیامبر اسلام(ص)) آن‌را حمل می‌کند(یعنی ابلاغ ولایت امام علی) رسالتی متعلق به پرورگار است؛ زیرا در اضافه، حرف لام که معنای ملکیت دارد، در معنا مقدر است. در صورتی که ضمیر را به «ما» برگردانیم، این آیه از لحاظ معنا دچار مشکل خواهد شد؛ زیرا این جمله تبدیل به جمله‌‌ای می‌شود که معنای آن کاملا بدیهی است و به گفته علمای ادب، خبر از بدیهیات امری بی‌فایده و خلاف بلاغت است.

به عبارت دیگر، در صورتی که ضمیر را به «ما» برگردانیم، معنای آیه این‌گونه خواهد بود: «ای پیامبر آنچه که بر تو نازل شده است را ابلاغ کن، و اگر آن‌را ابلاغ نکنی آن‌را ابلاغ نکرده‌‌ای» و این بیان موضوعی بدیهی خواهد بود!

  1. اما ترکیب کل آیه: «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ»، «یا» حرف نداء. «أیُّ» منادا و مبنی بر ضم. «ها» حرف تنبیه. «الرسول» نعت یا بدل از أیُّ، مرفوع.

«بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ»، «بَلّغ» فعل امر و فاعلش ضمیر مستتر. «ما» موصوله مفعول بلّغ. «أنزل»: فعل مجهول و نائب فاعلش، ضمیر مستتر «هو» که به «ما» برمی‌گردد. «إلیک» جار و مجرور متعلق به «أنزل». «من» حرف جر. «ربّک» مضاف و مضاف‌الیه.

«وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ». «و» حرف عطف. «ان» حرف شرط. «لم» حرف نفی. «تفعل» فعل مجزوم و فاعلش ضمیر مستتر «انت». «ف» حرف ربط، «ما» نافیه. «بلغت» فعل و فاعل. «رسالته» مضاف و مضاف‌الیه و رسالت مفعول بلغت و جمله جواب شرط.

«وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاس»: «و» حرف عطف. «الله»: مبتدا. «یعصمک» فعل و مفعول و «هو» مقدر فاعل. این جمله خبر از «الله» است. «من الناس»: جار و مجرور متعلق به «یعصمک».

«إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرینَ»: «انّ» حروف مشبه بالفعل. «الله»: اسم حروف مشبه بالفعل منصوب. «لا» حرف نفی. «یهدی» فعل و فاعلش ضمیر مستتر. «القوم»: مفعول به. «الکافرین» نعت برای القوم.[4]


[1]. مائده، 67.

[2]. ابن درید، محمد بن حسن،‏ جمهرة اللغة، ج 2، ص 720، بیروت، دار العلم للملایین‏، چاپ اول، 1988م‏.

[3]. صاحب بن عباد، المحیط فی اللغة، محقق، مصحح، آل یاسین، محمد حسن، ج 8، ص 304، بیروت، عالم الکتاب، چاپ اول، 1414ق.

[4]. صافی، محمود بن عبد الرحیم، الجدول فی اعراب القرآن، ج 6، ص 407 – 408، دمشق‏، بیروت، دار الرشید، مؤسسة الإیمان، چاپ چهارم، 1418ق.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها